दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : मंगळवार, दिनांक : 21 जुलै 2026

महर्षी सर डॉ. एम. एस. गोसावी यांना भावपूर्ण अभिवादन; स्मृती व्याख्यानात डॉ. राहुल देशपांडे यांनी उलगडला भारतीय देवालय परंपरेचा वैचारिक वारसा

नाशिक : प्रतिनिधी : छाया लोखंडे ):-

नाशिक : गोखले एज्युकेशन सोसायटीचे माजी अध्यक्ष, शिक्षणक्षेत्रातील दूरदृष्टीचे नेतृत्व आणि संस्थेच्या सर्वांगीण विकासाचे शिल्पकार महर्षी सर डॉ. एम. एस. गोसावी यांच्या तृतीय पुण्यस्मरणानिमित्त गोखले एज्युकेशन सोसायटीच्या शर्मन हॉलमध्ये स्मृती व्याख्यानाचे आयोजन करण्यात आले. या कार्यक्रमात ज्येष्ठ अभ्यासक आणि व्याख्याते डॉ. राहुल देशपांडे यांनी ‘जाऊ देवाचिया गावा’ या विषयावर विचारप्रवर्तक व्याख्यान देत भारतीय देवालय परंपरा, भारतीय तत्त्वज्ञान आणि सांस्कृतिक संकेतशास्त्र यांचा सखोल उहापोह केला.कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी गोखले एज्युकेशन सोसायटीच्या सचिव, खजिनदार आणि मानव संसाधन संचालिका डॉ. दीप्ती देशपांडे उपस्थित होत्या. यावेळी गोसावी आणि देशपांडे परिवारातील सदस्य, गोखले एज्युकेशन सोसायटीचे देणगीदार, विविध शाळा व महाविद्यालयांचे प्राचार्य, उपप्राचार्य, शिक्षक, प्राध्यापक तसेच शिक्षणप्रेमी नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.कार्यक्रमाची सुरुवात महर्षी सर डॉ. एम. एस. गोसावी यांच्या प्रतिमेला पुष्पांजली अर्पण करून करण्यात आली. उपस्थित मान्यवरांनी त्यांच्या कार्याला अभिवादन करत त्यांच्या स्मृतींना विनम्र आदरांजली वाहिली. त्यानंतर श्री. प्रशांत क्षेमकल्याणी यांनी शांती मंत्राचे पठण केले. सोसायटी गीतानंतर डॉ. विजय गोसावी यांनी पाठविलेल्या संदेशाचे वाचन करण्यात आले. या संदेशातून त्यांनी महर्षी सरांच्या कार्याचा वारसा जपण्याचे आणि शिक्षण क्षेत्रात गुणवत्ता, मूल्ये आणि नवोपक्रम यांचा आग्रह कायम ठेवण्याचे आवाहन केले.

अध्यक्षीय मनोगतात डॉ. दीप्ती देशपांडे यांनी महर्षी सर डॉ. एम. एस. गोसावी यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील विविध पैलूंवर प्रकाश टाकला. त्या म्हणाल्या की, माणूस जोडण्याची कला आणि प्रत्येक व्यक्तीतील गुण ओळखून त्याला संधी देण्याची वृत्ती महर्षी सरांकडूनच सर्वांनी शिकली. त्यांच्या मते, शिक्षण केवळ ज्ञान देत नाही, तर व्यक्तीमध्ये सकारात्मक विचार, जबाबदारीची जाणीव आणि कार्यसंस्कृतीही निर्माण करते.त्या पुढे म्हणाल्या, “महर्षी सर नेहमी सांगायचे की, शिक्षणातून घडलेला माणूस संस्थेमध्ये सकारात्मक कार्यसंस्कृती घेऊन येतो. हीच कार्यसंस्कृती त्यांनी गोखले एज्युकेशन सोसायटीमध्ये रुजवली. उपक्रमशीलता, नाविन्य, प्रामाणिकपणा, शिस्त आणि प्रभावी संवादकौशल्य या मूल्यांचा त्यांनी स्वतःच्या आचरणातून आदर्श घालून दिला. संस्थेतील प्रत्येक कार्यकर्त्याला त्यांनी नेतृत्वाची संधी दिली आणि शिक्षणसंस्थेला समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम बनविण्याचा प्रयत्न केला.”यानंतर प्रमुख वक्ते डॉ. राहुल देशपांडे यांनी ‘जाऊ देवाचिया गावा’ या विषयावर प्रभावी आणि अभ्यासपूर्ण व्याख्यान दिले. भारतीय तत्त्वज्ञान, अध्यात्म, कला, स्थापत्य आणि संस्कृती यांचा परस्परसंबंध त्यांनी अत्यंत सोप्या, ओघवत्या आणि उदाहरणांसह स्पष्ट केला.

डॉ. देशपांडे म्हणाले की, आजचे युग हे रूपक आणि प्रतीकांच्या माध्यमातून विचार व्यक्त करणारे युग आहे. आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेक प्रतीके आणि रूपकांचा नकळत वापर करत असतो. भारतीय संस्कृतीतही देव, देवालय आणि मूर्ती या केवळ धार्मिक संकल्पना नसून त्या मानवी जीवनातील मूल्ये, ऊर्जा आणि चैतन्य व्यक्त करणारी प्रतीके आहेत.ते म्हणाले, “भारतीय विचारधारेत ‘देव’ म्हणजे केवळ एखादी मूर्ती नव्हे; तर चैतन्य, वारंवारता, स्पंदने आणि विश्वातील सकारात्मक ऊर्जा यांचे प्रतीक आहे. देवत्वाचा अनुभव हा प्रत्येक व्यक्तीच्या अंतर्मनाशी जोडलेला असतो. त्यामुळे देवालय ही केवळ पूजा-अर्चनेची जागा नसून आत्मचिंतन, संस्कार आणि अध्यात्मिक उन्नतीचे केंद्र आहे.”व्याख्यानादरम्यान त्यांनी मूर्ती, पूजा, अर्चना आणि देवालय या संकल्पनांचा तात्त्विक अर्थ उलगडून सांगितला. भारतीय तत्त्वज्ञानातील मुक्तीचे चार प्रकार – सलोकता, समीपता, सरूपता आणि सायुज्यता – यांचेही त्यांनी सविस्तर विवेचन केले. या चार अवस्थांमधून मनुष्याच्या आध्यात्मिक प्रवासाचे दर्शन घडते, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

डॉ. देशपांडे यांनी भारतीय देवालयांच्या स्थापत्यशास्त्राचे महत्त्व अधोरेखित करताना मंदिरांची वास्तुरचना, कोरीव शिल्पकला, विविध देवतांच्या मूर्तींची प्रतीकात्मक मांडणी आणि त्यामागील वैज्ञानिक दृष्टिकोन यावरही प्रकाश टाकला. शिव, विष्णू, अष्टभुजा देवी, महिषासुरमर्दिनी यांसारख्या मूर्तींमधील प्रत्येक मुद्रा, आयुध आणि रचना विशिष्ट तत्त्वज्ञान सांगणारी असल्याचे त्यांनी उदाहरणांसह स्पष्ट केले.भारतीय मंदिरांमध्ये शास्त्र, विज्ञान आणि कला यांचा अद्वितीय संगम असल्याचे सांगताना त्यांनी मंदिरांची दिशा, प्रकाशव्यवस्था, ध्वनीशास्त्र, स्थापत्यशास्त्र आणि मूर्तिशास्त्र यांमागील वैज्ञानिक आधार स्पष्ट केला. “शास्त्र आणि विज्ञान या स्वतंत्र संकल्पना असल्या, तरी भारतीय देवालयांनी या दोन्हींचा समन्वय साधत मानवी जीवन समृद्ध करण्याचे कार्य केले आहे,” असे ते म्हणाले.त्यांच्या ओघवत्या शैलीमुळे संपूर्ण सभागृह मंत्रमुग्ध झाले. अध्यात्म आणि विज्ञान यांचा समतोल साधत त्यांनी भारतीय संस्कृतीतील अनेक गूढ संकल्पना सामान्य श्रोत्यांपर्यंत सहज पोहोचवल्या. त्यांच्या व्याख्यानाला उपस्थितांनी उत्स्फूर्त दाद दिली.

कार्यक्रमाच्या शेवटी गोखले एज्युकेशन सोसायटीचे विभागीय सचिव डॉ. राम कुलकर्णी यांनी उपस्थित मान्यवर, वक्ते आणि सर्व सहभागींचे आभार मानले. महर्षी सरांच्या कार्याचा वारसा पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी अशा स्मृती व्याख्यानमालेचे विशेष महत्त्व असल्याचे त्यांनी नमूद केले.कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. स्नेहा रत्नपारखी आणि डॉ. मुग्धा जोशी यांनी प्रभावीपणे केले. त्यांनी कार्यक्रमातील प्रत्येक टप्पा सुबकपणे जोडत उपस्थितांना विषयाशी समरस करून ठेवले.या स्मृती व्याख्यानाला गोसावी व देशपांडे परिवारातील सदस्य, गोखले एज्युकेशन सोसायटीचे पदाधिकारी, देणगीदार, विविध शैक्षणिक संस्थांचे प्राचार्य, उपप्राचार्य, शिक्षक, प्राध्यापक, शिक्षकेतर कर्मचारी तसेच शिक्षण आणि भारतीय संस्कृतीविषयी आस्था असलेले नागरिक मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.महर्षी सर डॉ. एम. एस. गोसावी यांच्या शिक्षण, मूल्याधिष्ठित नेतृत्व आणि समाजाभिमुख कार्याचा गौरव करणारा हा कार्यक्रम केवळ स्मरणाचा नव्हे, तर त्यांच्या विचारांचा आणि कार्यसंस्कृतीचा वारसा पुढे नेण्याचा प्रेरणादायी सोहळा ठरला. भारतीय संस्कृती, अध्यात्म, विज्ञान आणि शिक्षण यांचा समन्वय साधणाऱ्या डॉ. राहुल देशपांडे यांच्या अभ्यासपूर्ण व्याख्यानाने उपस्थितांना चिंतनाची नवी दिशा दिली आणि महर्षी सरांच्या स्मृतींना अभिवादन करण्याचा हा एक अर्थपूर्ण उपक्रम ठरला.

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : मंगळवार, दिनांक : 21 जुलै 2026