दिव्य भारत बीएसएम न्यूज | रविवार | दिनांक : २३ ऑगस्ट २०२६

ढोल-पावरीच्या सप्तसुरांनी आणि सोंगी मुखवट्यांनी जिंकली पश्चिम बंगालमधील रसिकांची मने; महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीला राष्ट्रीय व्यासपीठावर मानाचे स्थान

कलकत्ता नगरीत सुरगाण्याच्या आदिवासी कलेचा डंका!

ढोल-पावरीच्या सप्तसुरांनी आणि सोंगी मुखवट्यांनी जिंकली पश्चिम बंगालमधील रसिकांची मने; महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीला राष्ट्रीय व्यासपीठावर मानाचे स्थान

सराड, सुरगाणा | (प्रतिनिधी : सुरेश हाडस ):-

सुरगाणा, दि. २३ ऑगस्ट २०२६ : नाशिक जिल्ह्यातील सुरगाणा तालुक्याच्या डोंगरदऱ्यांमध्ये पिढ्यान्‌पिढ्या जपली गेलेली आदिवासी कला, संस्कृती, लोकपरंपरा आणि जीवनशैली आता देशाच्या राष्ट्रीय सांस्कृतिक व्यासपीठावर दिमाखात पोहोचत आहे. कोलकाता येथील सिटी सेंटर-२ येथे दि. २१ ते २३ ऑगस्ट २०२६ दरम्यान आयोजित करण्यात आलेल्या हॅण्डलूम व हॅण्डिक्राफ्ट प्रदर्शनात महाराष्ट्रातील आदिवासी कलाकारांनी पारंपरिक लोककला आणि नृत्यांचे सादरीकरण करून पश्चिम बंगालमधील रसिकांची विशेष दाद मिळवली. सुरगाण्याच्या ढोल-पावरीच्या तालाने आणि रंगीबेरंगी सोंगी मुखवट्यांनी कोलकात्याच्या कलामंचावर महाराष्ट्राच्या समृद्ध आदिवासी संस्कृतीची अनोखी ओळख निर्माण केली.महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विभाग, नाशिक यांच्या माध्यमातून सुरगाणा तालुक्यातील पिंपळसोंड येथील तातापाणी माता कणसरा बोहाडा कलापथक तसेच श्रीभुवन-चिंचपाडा येथील आदिवासी सांस्कृतिक कलापथक यांना या राष्ट्रीय स्तरावरील प्रदर्शनात आपली कला सादर करण्याची संधी मिळाली. या कलाकारांनी ढोल-पावरी, ठाकर आणि डांगी नृत्याबरोबरच बोहाडा अर्थात भोवाडा परंपरेतील सोंगी मुखवटा नृत्य सादर केले. पारंपरिक वाद्यांचे ताल, नृत्याची लय, आकर्षक वेशभूषा आणि सोंगी मुखवट्यांचे वैविध्य यामुळे प्रदर्शनस्थळी उपस्थित प्रेक्षकांचे लक्ष वेधले गेले.

ढोल-पावरीच्या सप्तसुरांनी रंगला कलामंच :

सुरगाणा तालुक्याची ओळख केवळ निसर्गसंपन्न आणि आदिवासीबहुल प्रदेश म्हणून नाही, तर समृद्ध लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरांसाठीही आहे. येथील ढोल-पावरी ही आदिवासी जीवनाशी घट्ट जोडलेली पारंपरिक कला आहे. पावरीच्या सुरांमध्ये निसर्ग, उत्सव, शेती, श्रम आणि सामूहिक जीवनाचे प्रतिबिंब पाहायला मिळते. कोलकाता येथे कलाकारांनी हीच परंपरा आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण शैलीत सादर केली.पावरीच्या सुरांसोबत ढोलाचा दमदार ताल आणि कलाकारांच्या नृत्याच्या हालचालींनी वातावरणात उत्साह निर्माण केला. पारंपरिक कलाविष्कार पाहण्यासाठी मोठ्या संख्येने नागरिक आणि कलाप्रेमी उपस्थित होते. महाराष्ट्राच्या ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील कला प्रत्यक्ष अनुभवण्याची संधी मिळाल्याने अनेक रसिकांनी कलाकारांचे कौतुक केले.

सोंगी मुखवट्यांनी वेधले विशेष लक्ष :

सुरगाणा परिसरातील बोहाडा/भोवाडा सोंगी मुखवटा नृत्य ही पारंपरिक लोककलेची वैशिष्ट्यपूर्ण परंपरा मानली जाते. विविध व्यक्तिरेखा, पौराणिक संदर्भ आणि लोकजीवनाशी संबंधित पात्रांचे दर्शन घडविणारे रंगीबेरंगी मुखवटे या कलाप्रकाराचे प्रमुख आकर्षण आहे.कोलकाता येथील प्रदर्शनात सोंगी मुखवट्यांसह सादर करण्यात आलेल्या पारंपरिक नृत्याने प्रेक्षकांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले. ग्रामीण भागातील कलाकारांनी आपल्या कलेच्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेचे दर्शन देशाच्या पूर्व भागातील रसिकांना घडवून आणले.

विविध राज्यांतील कलाकारांचा सहभाग

या हॅण्डलूम व हॅण्डिक्राफ्ट प्रदर्शनात महाराष्ट्रासह राजस्थान, पश्चिम बंगाल, ओडिशा, झारखंड आणि छत्तीसगड या राज्यांतील लोककलाकार व हस्तकला कलाकारांनी सहभाग घेतला. विविध राज्यांच्या लोकपरंपरा, हस्तकला, वस्त्रोद्योग, वाद्ये, वेशभूषा आणि सांस्कृतिक वारशाचे दर्शन या प्रदर्शनातून घडले.अशा राष्ट्रीय स्तरावरील कार्यक्रमांमुळे विविध राज्यांतील कलाकारांना परस्परांच्या कला आणि परंपरांची ओळख होण्याबरोबरच आपली कला व्यापक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचविण्याची संधी मिळते. सुरगाण्यातील कलाकारांसाठीही हा अनुभव त्यांच्या पारंपरिक कलेला नवी दिशा देणारा ठरला.

सुरगाण्याच्या कलाकारांचा उल्लेखनीय सहभाग :

या सांस्कृतिक सोहळ्यात सुरगाण्याचे पावरी वादक गणपत चौधरी, काशिनाथ चौधरी, हरी चौधरी, सुनील बंगाळ, परशराम बंगाळ, काशिनाथ बंगाळ, हेमंत बंगाळ, हरी बंगाळ, बबन गावित आणि शिवाजी महाले यांनी सहभाग घेतला.तसेच भारती भोये, तुळशा राऊत, वसंती महाले, कविता बंगाळ आणि यशोदा बंगाळ यांच्यासह डहाणू-गंजाड येथील वारली चित्रशैलीचे कलाकार गणपत दुमाडा, बोहाडा कलापथकातील रतन चौधरी आणि हर्षाली चौधरी आदी कलाकारांनीही आपल्या कलाविष्कारातून महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचे दर्शन घडविले.

गावकुसातील कला थेट राष्ट्रीय व्यासपीठावर :

सुरगाणा तालुक्यातील अनेक आदिवासी कलाकार आजही आपल्या पारंपरिक कलेचे जतन अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत करत आहेत. आधुनिक मनोरंजनाच्या साधनांमुळे पारंपरिक लोककलेसमोरील आव्हाने वाढत असताना अशा कलाकारांना राष्ट्रीय स्तरावरील व्यासपीठ मिळणे महत्त्वाचे ठरत आहे.महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) आणि महाराष्ट्र पर्यटनाच्या सहकार्याने उपलब्ध झालेल्या अशा संधींमुळे आदिवासी कलाकारांना केवळ कला सादर करण्याची संधी मिळत नाही, तर रोजगार, सन्मान, बाजारपेठ आणि राष्ट्रीय ओळख मिळविण्याचा मार्गही खुला होत आहे.

सोंगी मुखवटा कलेची देश-विदेशात ओळख :

पिंपळसोंड येथील आदिवासी सोंगी मुखवटा कलाकार चौधरी यांच्या हस्तकलेने सुरगाण्याच्या पारंपरिक कलेला देशाच्या सीमा ओलांडून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचविले आहे. त्यांच्या कलाकृती ब्रिटन, जर्मनी आणि इटलीपर्यंत पोहोचल्याचे सांगण्यात येते.याशिवाय गुजरात, ओडिशा, पश्चिम बंगाल, बडोदा म्युझियम, दिल्ली, गोवा येथील मोगा म्युझियम तसेच दिल्लीतील प्रजासत्ताक दिनाच्या राजपथावरील प्रदर्शनातही त्यांच्या कलेला स्थान मिळाले आहे. सापुतारा फेस्टिव्हलसह विविध राष्ट्रीय स्तरावरील सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्येही सुरगाण्याच्या सोंगी मुखवटा कलेचे सादरीकरण झाले आहे.

कला, पर्यटन आणि आत्मनिर्भरतेची नवी दिशा :

आदिवासी कला आणि पर्यटन यांची सांगड घातल्यास स्थानिक कलाकारांसाठी रोजगाराच्या अनेक नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. सुरगाणा परिसरातील पारंपरिक नृत्य, पावरी वादन, बोहाडा मुखवटे, वारली चित्रकला, पारंपरिक पेहराव आणि हस्तकला यांना पर्यटनाशी जोडल्यास या कलांना मोठी बाजारपेठ उपलब्ध होऊ शकते.यामुळे एका बाजूला लोप पावत चाललेल्या पारंपरिक कलांचे जतन आणि संवर्धन होईल, तर दुसऱ्या बाजूला स्थानिक कलाकारांना आर्थिक स्थैर्य मिळण्यास मदत होईल. विशेषतः तरुण पिढीने या पारंपरिक कलांकडे रोजगाराच्या आणि आत्मनिर्भरतेच्या दृष्टीने पाहणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.

सांस्कृतिक वारसा जपण्यासाठी प्रयत्न :

सुरगाण्याच्या आदिवासी सांस्कृतिक वारशाचे जतन, संवर्धन आणि देशभर प्रसार करण्यासाठी सामाजिक कार्यकर्ते देविदास कामडी, रतन चौधरी, लक्ष्मण बंगाळ, काशिनाथ बंगाळ, सुमनदास आदी सातत्याने प्रयत्नशील आहेत. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे स्थानिक कलाकारांना विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होण्याच्या संधी उपलब्ध होत आहेत.सुरगाण्याच्या डोंगरदऱ्यांमध्ये जन्मलेली ही कला आज कोलकात्याच्या राष्ट्रीय व्यासपीठावर पोहोचली आहे. त्यामुळे स्थानिक कलाकारांमध्येही आत्मविश्वास निर्माण झाला असून, आपल्या पारंपरिक वारशाला देशभरात मान्यता मिळू शकते, असा विश्वास त्यांच्यात निर्माण होत आहे.

सुरगाण्याच्या संस्कृतीचा राष्ट्रीय गौरव :

सुरगाण्याच्या डोंगरदऱ्यांतून निघालेले ढोल-पावरीचे सूर कोलकात्याच्या कलामंचावर घुमणे, ही केवळ कलाकारांच्या कौशल्याची बाब नसून महाराष्ट्राच्या आदिवासी संस्कृतीचा राष्ट्रीय गौरव आहे. लोककला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ती समाजाच्या इतिहासाची, परंपरेची, श्रद्धेची आणि जीवनपद्धतीची साक्ष देणारी सांस्कृतिक ओळख आहे.कोलकाता येथील या प्रदर्शनामुळे सुरगाण्याच्या आदिवासी कलेला व्यापक प्रसिद्धी मिळण्याबरोबरच भविष्यात देशातील विविध राज्यांमध्ये आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही सादरीकरणाच्या नव्या संधी उपलब्ध होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. गावकुसातील ही समृद्ध लोककला राष्ट्रीय आणि जागतिक व्यासपीठावर पोहोचत असल्याने सुरगाणा तालुक्यासह संपूर्ण नाशिक जिल्ह्यासाठी ही अभिमानाची बाब ठरत आहे.

: कोलकाता येथील सिटी सेंटर-२ येथे आयोजित हॅण्डलूम व हॅण्डिक्राफ्ट प्रदर्शनातील कलामंचावर पारंपरिक नृत्य सादर करताना सुरगाणा तालुक्यातील श्रीभुवन-चिंचपाडा येथील आदिवासी कलाकार.

प्रतिनिधी : सुरेश हाडस, सुरगाणा

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज | रविवार | दिनांक : २३ ऑगस्ट २०२६