दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शनिवार , दिनांक 3 ऑक्टोबर 2026

सुरगाणा तालुक्यात रंगणार ‘नाशिक अमूर्त सांस्कृतिक वारसा महोत्सव’

२ ते ४ ऑक्टोबरदरम्यान पिंपळसोंड-श्रीभुवन चिंचपाडा येथे तीन दिवसीय ‘लिव्हिंग हेरिटेज फेस्टिव्हल’; आदिवासी लोककला, बोहाडा मुखवटे, हस्तकला आणि खाद्यसंस्कृतीचा अनुभव

सराड, सुरगाणा | प्रतिनिधी : सुरेश हाडस ):- नाशिक जिल्ह्याच्या समृद्ध आदिवासी संस्कृतीचा, पारंपरिक लोककलेचा, हस्तकलेचा आणि नैसर्गिक अमूर्त वारशाचा परिचय नागरिक तसेच देश-विदेशातील पर्यटकांना करून देण्यासाठी सुरगाणा तालुक्यातील पिंपळसोंड-श्रीभुवन चिंचपाडा येथे तीन दिवसीय ‘लिव्हिंग हेरिटेज फेस्टिव्हल नाशिक’ अर्थात ‘अमूर्त सांस्कृतिक वारसा महोत्सव’ आयोजित करण्यात आला आहे. महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC), पर्यटन विभाग कार्यालय नाशिक आणि पर्यटन विभाग, महाराष्ट्र शासन यांच्या माध्यमातून या महोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले आहे.२ ते ४ ऑक्टोबर या कालावधीत दररोज दुपारी २ ते सायंकाळी ७ या वेळेत हा महोत्सव रंगणार आहे. नाशिक जिल्ह्यातील आदिवासी संस्कृती, लोकपरंपरा, पारंपरिक कला आणि पश्चिम घाटातील निसर्गसौंदर्य यांचा अनोखा संगम या महोत्सवातून पर्यटकांना अनुभवता येणार आहे. गुजरात, महाराष्ट्र तसेच नाशिक जिल्हा आणि परिसरातून मोठ्या संख्येने पर्यटक या महोत्सवाला भेट देण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.

आदिवासी संस्कृतीचे अनोखे दर्शन

नाशिक जिल्ह्यातील आदिवासी समाजाच्या जीवनाशी निगडित अनेक परंपरा, कला आणि सांस्कृतिक पद्धती आजही जतन केल्या जात आहेत. या पारंपरिक वारशाला व्यापक व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने महोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले आहे. या ठिकाणी आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक लोककला, लोकनृत्य, लोकसंगीत, मौखिक परंपरा, हस्तकला, खाद्यसंस्कृती आणि बोहाडा मुखवटा परंपरेचे सादरीकरण करण्यात येणार आहे.पारंपरिक कला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ती एखाद्या समाजाच्या इतिहासाची, जीवनपद्धतीची आणि सामाजिक स्मृतीची वाहक असते. त्यामुळे या महोत्सवाच्या माध्यमातून स्थानिक कलाकार, कारागीर आणि परंपरागत कौशल्य असलेल्या व्यक्तींना आपल्या कलेचे सादरीकरण करण्याची संधी मिळणार आहे.

बोहाडा मुखवटा परंपरेचे विशेष आकर्षण

सुरगाणा व परिसराच्या सांस्कृतिक ओळखीशी जोडलेल्या बोहाडा मुखवटा परंपरेला या महोत्सवात विशेष स्थान देण्यात आले आहे. पारंपरिक पद्धतीने तयार करण्यात येणारे विविध मुखवटे, त्यामागील सांस्कृतिक संदर्भ आणि बोहाडा परंपरेतील कलात्मकता पर्यटकांना जवळून पाहता येणार आहे.बोहाडा मुखवटे तयार करणारे हस्तकलाकार शिवराम चौधरी यांच्यासह स्थानिक कारागिरांच्या पारंपरिक कौशल्याचा परिचय पर्यटकांना करून देण्यात येणार आहे. मुखवटे तयार करण्याची प्रक्रिया, त्यासाठी वापरली जाणारी सामग्री आणि या कलेशी संबंधित पारंपरिक ज्ञान याविषयी माहिती मिळणार आहे. तसेच पर्यटकांना बोहाडा मुखवटे नृत्याचा अनुभव घेण्याची संधीही उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.

बांबू हस्तकलेचा प्रत्यक्ष अनुभव

महोत्सवात पारंपरिक हस्तकलेला प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध उपक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत. विशेषतः बांबूपासून टोपल्या आणि विविध हस्तकला वस्तू तयार करण्याची प्रक्रिया पर्यटकांना प्रत्यक्ष पाहता येणार आहे. स्थानिक कारागिरांशी संवाद साधून त्यांच्या पारंपरिक कौशल्याची माहिती घेता येणार आहे.स्थानिक हस्तकला आणि पारंपरिक उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे. त्यामुळे स्थानिक कलाकार आणि कारागिरांच्या कौशल्याला प्रोत्साहन मिळण्याबरोबरच त्यांच्या उत्पादनांच्या व्यवसायवृद्धीसाठीही हा उपक्रम उपयुक्त ठरणार आहे.

स्थानिक खाद्यसंस्कृतीचा आस्वाद

नाशिक जिल्ह्यातील आदिवासी भागाची स्वतंत्र आणि वैशिष्ट्यपूर्ण खाद्यसंस्कृती आहे. स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या पदार्थांचा वापर करून तयार होणाऱ्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांची ओळख पर्यटकांना या महोत्सवातून करून देण्यात येणार आहे.स्थानिक खाद्यसंस्कृती हीदेखील सांस्कृतिक वारशाचा महत्त्वाचा भाग असल्याने तिचे जतन आणि प्रसार करण्यासाठी महोत्सवाच्या माध्यमातून प्रयत्न करण्यात येणार आहेत. पर्यटकांना पारंपरिक खाद्यपदार्थांचा आस्वाद घेण्यासोबतच त्यांच्या निर्मितीमागील स्थानिक पद्धती आणि परंपरांची माहिती मिळणार आहे.

पश्चिम घाटातील निसर्गसौंदर्याचा अनुभव

सुरगाणा तालुका हा पश्चिम घाटाच्या निसर्गसंपदेने समृद्ध आहे. हिरवाईने नटलेले डोंगर, दऱ्या, धबधबे आणि निसर्गरम्य परिसर पर्यटकांना आकर्षित करतात. महोत्सवाच्या निमित्ताने साखळचोंड वॉटरफॉल तसेच परिसरातील नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेण्याची संधी पर्यटकांना मिळणार आहे.महोत्सवाच्या माध्यमातून सांस्कृतिक पर्यटनासोबतच निसर्ग पर्यटनालाही चालना देण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. सांस्कृतिक वारसा, ऐतिहासिक स्थळे आणि निसर्गसौंदर्य यांचा एकत्रित अनुभव पर्यटकांना मिळावा, यासाठी विविध उपक्रमांची आखणी करण्यात आली आहे.

स्थानिक कलाकारांना मिळणार व्यासपीठ

या महोत्सवाचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे स्थानिक कलाकार आणि कारागिरांना मिळणारे व्यासपीठ. ग्रामीण आणि आदिवासी भागात पारंपरिक पद्धतीने कला जोपासणाऱ्या अनेक कलाकारांना त्यांच्या कलेचे व्यापक स्तरावर सादरीकरण करण्याची संधी मिळतेच असे नाही. अशा कलाकारांना पर्यटक आणि कला-संस्कृतीप्रेमींसमोर आणण्याचे काम या महोत्सवातून होणार आहे.लोकनृत्य, लोकसंगीत, हस्तकला, मुखवटा निर्मिती, पारंपरिक खाद्यपदार्थ आणि मौखिक परंपरांच्या माध्यमातून स्थानिक कलाकार आपल्या सांस्कृतिक वारशाचे दर्शन घडविणार आहेत. त्यामुळे नव्या पिढीला आपल्या पारंपरिक कलांविषयी माहिती मिळण्यास मदत होणार आहे.

विविध मान्यवरांची उपस्थिती

महोत्सवाच्या विविध कार्यक्रमांना दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघाचे खासदार भास्कर भगरे, कळवण-सुरगाणा विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार नितीन पवार, अन्न व औषध प्रशासन मंत्री नरहरी झिरवाळ, माजी आमदार जे. पी. गावित, नाशिक जिल्हाधिकारी डॉ. आयुष प्रसाद, आदिवासी विकास आयुक्त लीना बनसोड, जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी ओमकार पवार, तहसीलदार रामजी राठोड, गटविकास अधिकारी जे. टी. सूर्यवंशी आणि गटशिक्षणाधिकारी अल्पा देशमुख यांच्यासह विविध विभागांचे अधिकारी, लोकप्रतिनिधी आणि मान्यवर उपस्थित राहणार आहेत.

सांस्कृतिक पर्यटनाला मिळणार चालना

नाशिक जिल्ह्याचा ऐतिहासिक वारसा, आदिवासी संस्कृती, पारंपरिक लोककला आणि पश्चिम घाटातील निसर्गसौंदर्य यांचे अनोखे मिश्रण या महोत्सवातून अनुभवता येणार आहे. स्थानिक समुदायाच्या सहभागातून सांस्कृतिक पर्यटनाला चालना देणे, पारंपरिक वारशाचे जतन व संवर्धन करणे आणि स्थानिक कला व उत्पादनांना बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे हे महोत्सवाचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे.महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या माध्यमातून अमूर्त सांस्कृतिक वारशावर आधारित पर्यटन उपक्रमांना प्रोत्साहन दिले जात आहे. या उपक्रमामुळे स्थानिक कलाकार, कारागीर, लघुउद्योजक आणि पारंपरिक व्यवसायांशी संबंधित घटकांना आर्थिक संधी निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते. त्याचबरोबर आदिवासी भागातील पर्यटन क्षमता व्यापक स्तरावर पोहोचविण्याचे कामही या महोत्सवातून होणार आहे.

पर्यटकांना उपस्थित राहण्याचे आवाहन

गुजरात, महाराष्ट्र, नाशिक जिल्हा व परिसरातील नागरिक, विद्यार्थी, कला-संस्कृतीप्रेमी, इतिहास संशोधक, आदिवासी संस्कृतीचे अभ्यासक, निसर्गप्रेमी पर्यटक तसेच सामाजिक संस्थांच्या प्रतिनिधींनी २ ते ४ ऑक्टोबरदरम्यान पिंपळसोंड-श्रीभुवन चिंचपाडा येथे आयोजित ‘लिव्हिंग हेरिटेज फेस्टिव्हल नाशिक’मध्ये मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन आयोजकांच्या वतीने करण्यात आले आहे.नाशिकच्या आदिवासी भागातील समृद्ध सांस्कृतिक वारशाला व्यापक ओळख मिळवून देणारा आणि स्थानिक कला, संस्कृती, हस्तकला, खाद्यपरंपरा व निसर्ग पर्यटन यांना एकाच व्यासपीठावर आणणारा हा महोत्सव ठरणार आहे. त्यामुळे कला-संस्कृतीप्रेमी, पर्यटक आणि अभ्यासकांसाठी सुरगाणा तालुक्यातील हा तीन दिवसीय महोत्सव विशेष आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरण्याची अपेक्षा आहे.

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शनिवार , दिनांक 3 ऑक्टोबर 2026