सुरगाणा तालुक्यातील सराड गावात श्रमदानातून नदीवर बंधारा; ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ अभियानाला लोकसहभागाची जोड!

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 30 ऑक्टोबर 2026

माजी सरपंच आत्माराम रायाची भोये यांचा पुढाकार; जलसंधारणाच्या लोकचळवळीतून गाव पाणीदार करण्याचा संकल्प

| सराड, सुरगाणा | प्रतिनिधी : सुरेश हाडस ):-

सुरगाणा : पावसाचे पाणी वाहून जाण्यापेक्षा ते गावातच अडवून जमिनीत जिरवले, तर भूजलपातळी वाढण्यास आणि भविष्यातील पाणीटंचाई कमी करण्यास मोठी मदत होऊ शकते. याच विचारातून सुरगाणा तालुक्यातील सराड गावात नदीवर लोकसहभाग आणि श्रमदानाच्या माध्यमातून बंधारा उभारण्यात आला आहे. ‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ या संकल्पनेला प्रत्यक्ष कृतीची जोड देत माजी सरपंच आत्माराम रायाची भोये यांनी पुढाकार घेतल्याने गावपातळीवर जलसंधारणाचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे.पाणी ही केवळ नैसर्गिक संपत्ती नसून गावाच्या विकासाचा आणि नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनाचा महत्त्वाचा आधार आहे. शेती, पशुपालन, घरगुती वापर आणि पर्यावरणाचा समतोल या सर्व बाबी पाण्यावर अवलंबून आहेत. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा योग्य वापर करणे, पावसाचे पाणी अडवणे आणि भूजलसाठा वाढवण्यासाठी प्रयत्न करणे ही काळाची गरज बनली आहे. सराड गावात श्रमदानातून उभारण्यात आलेला बंधारा हा याच दिशेने टाकलेले महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.

लोकसहभागातून जलसंधारणाला चालना

सुरगाणा तालुका हा ग्रामीण आणि डोंगराळ भौगोलिक परिस्थिती असलेला भाग आहे. पावसाळ्यात अनेक ठिकाणी नदी-नाल्यांमधून पाणी वेगाने वाहून जाते. हे पाणी शक्य तिथे अडवून जमिनीत मुरवण्यासाठी लहान बंधारे, वनबंधारे आणि इतर जलसंधारणाची कामे उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, अशा कामांसाठी केवळ शासकीय यंत्रणेवर अवलंबून न राहता ग्रामस्थांनीही पुढाकार घेणे आवश्यक आहे.सराड गावातील बंधाऱ्याच्या उभारणीमुळे लोकसहभागातून जलसंधारणाची कामे करण्याचा संदेश पुढे आला आहे. माजी सरपंच आत्माराम रायाची भोये यांच्या पुढाकारातून राबविण्यात आलेला हा उपक्रम गावाच्या पाणीप्रश्नाबाबत सामूहिक जबाबदारीची जाणीव करून देणारा आहे. ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन श्रमदान केले, तर मर्यादित साधनसामग्रीतही स्थानिक पातळीवर उपयुक्त कामे उभी करता येऊ शकतात, हे या उपक्रमातून अधोरेखित होते.

‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’ ही काळाची गरज

पावसाळ्यात पडणारे पाणी मोठ्या प्रमाणात वाहून गेल्यास उन्हाळ्यात पाणीटंचाईचा सामना करावा लागू शकतो. त्यामुळे पावसाचे पाणी अडवणे आणि जमिनीत जिरवणे हा जलव्यवस्थापनाचा महत्त्वाचा भाग आहे. नदी-नाल्यांवरील योग्य ठिकाणी उभारलेले बंधारे पाण्याचा प्रवाह काही काळ रोखण्यास मदत करू शकतात. त्यामुळे स्थानिक परिस्थितीनुसार जमिनीत पाणी मुरण्यास आणि भूजल पुनर्भरणास हातभार लागू शकतो.लसंधारणाचे काम करताना केवळ बंधारा उभारणे पुरेसे नसते, तर त्याची नियमित देखभाल, पाण्याचा योग्य वापर आणि परिसरातील नैसर्गिक प्रवाहाचे संरक्षणही महत्त्वाचे असते. ग्रामस्थांनी एकत्रितपणे या बाबींकडे लक्ष दिल्यास अशा उपक्रमांचा दीर्घकालीन फायदा होऊ शकतो. बंधाऱ्यामुळे होणारे प्रत्यक्ष परिणाम हे पावसाचे प्रमाण, जमिनीचा प्रकार, नदीपात्राची रचना आणि बंधाऱ्याच्या स्थितीवर अवलंबून असतात.

गावोगावी उभी राहावी जलसंधारणाची लोकचळवळ

सुरगाणा तालुक्यातील विविध गावांमध्ये नदी-नाल्यांवर लोकसहभागातून वनबंधारे आणि इतर जलसंधारणाची कामे उभारण्याची संकल्पना पुढे येत आहे. अशा कामांमुळे ग्रामस्थांमध्ये पाण्याच्या नियोजनाबाबत जागरूकता निर्माण होण्यास मदत होते. युवक मंडळे, सामाजिक संस्था, ग्रामपंचायत, शेतकरी आणि जलप्रेमी नागरिक यांनी एकत्र येऊन अशा उपक्रमांना सातत्य दिल्यास गावपातळीवर जलसंधारणाची व्यापक चळवळ उभी राहू शकते.जलसंधारण ही केवळ एका व्यक्तीची किंवा एका संस्थेची जबाबदारी नाही. गावातील प्रत्येक नागरिकाने पाण्याचे महत्त्व ओळखून त्याच्या संवर्धनात सहभाग घेणे आवश्यक आहे. श्रमदान, जनजागृती, पाण्याचा काटकसरीने वापर आणि स्थानिक परिस्थितीनुसार जलसंधारणाची कामे यांद्वारे गावाचा पाणीप्रश्न सोडविण्यास हातभार लागू शकतो.

‘आपले गाव, आपला पुढाकार’ हा संदेश

सराड गावातील बंधाऱ्याच्या उपक्रमातून ‘आपले गाव, आपला पुढाकार’ हा संदेश देण्यात येत आहे. गावातील उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर करून, ग्रामस्थांनी एकजुटीने काम केल्यास जलसंधारणाच्या प्रयत्नांना बळ मिळू शकते. विशेषतः पावसाचे पाणी अडवणे, जमिनीत पाणी जिरवणे आणि भूजलपातळी वाढवण्यासाठी स्थानिक पातळीवर सातत्यपूर्ण प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.सुरगाणा तालुक्यातील ग्रामस्थ, युवक मंडळे, सामाजिक संस्था, ग्रामपंचायती आणि जलप्रेमींनी या जलचळवळीत सहभागी व्हावे, असे आवाहन या उपक्रमाच्या माध्यमातून करण्यात येत आहे. प्रत्येक गावाने आपल्या परिसरातील नदी-नाले, पाण्याचे नैसर्गिक प्रवाह आणि स्थानिक गरजा लक्षात घेऊन जलसंधारणासाठी योग्य उपाययोजना केल्यास पाण्याचे संवर्धन अधिक प्रभावीपणे करता येईल.चला, गावोगावी वनबंधारे उभारूया; पाणी अडवूया, पाणी जिरवूया आणि पाणीदार गाव घडवूया! लोकसहभाग आणि श्रमदानाच्या बळावर जलसमृद्धी साध्य करण्यासाठी प्रत्येकाने पुढाकार घेणे गरजेचे आहे. सराड गावातील हा उपक्रम जलसंधारणाच्या दिशेने सामूहिक प्रयत्नांचे महत्त्व अधोरेखित करणारा ठरत आहे.

जलसंधारणासाठी लोकसहभाग, श्रमदानातून जलसमृद्धी!

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 30 ऑक्टोबर 2026