दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : मंगळवार : दिनांक :१७-००३-२०२६

गुढीपाडवा : नवचैतन्य, समृद्धी आणि मंगलमय जीवनाचे प्रतीक

नागपूर ,(प्रतिनिधी –रमेश लांजेवार ):-

फाल्गुन महिन्याच्या अखेरीस होळी व धुलिवंदन साजरे करून मराठी वर्षाचा शेवट होताच चैत्र महिन्याची सुरुवात होते आणि त्याचसोबत येतो मराठी नववर्षाचा पहिला दिवस – गुढीपाडवा. हा सण केवळ एक उत्सव नसून नवचैतन्य, विजय, समृद्धी आणि सांस्कृतिक परंपरेचे प्रतीक मानला जातो. महाराष्ट्रासह संपूर्ण भारतात हा सण अत्यंत श्रद्धा, उत्साह आणि आनंदाने साजरा केला जातो. गुढीपाडवा हा हिंदू दिनदर्शिकेनुसार चैत्र शुद्ध प्रतिपदेच्या दिवशी येतो. या दिवशी नवीन वर्षाची सुरुवात होत असल्याने प्रत्येक घरामध्ये गुढी उभारून नववर्षाचे स्वागत केले जाते. गुढी ही विजयाचे, यशाचे आणि समृद्धीचे प्रतीक मानली जाते. घराच्या दाराशी उभारलेली गुढी म्हणजे आनंद, सकारात्मकता आणि नवीन संकल्पांची सुरुवात.

ऐतिहासिक व पौराणिक महत्त्व

गुढीपाडव्याचे महत्त्व पुरातन काळापासून सांगितले जाते. पौराणिक कथेनुसार, या दिवशी भगवान ब्रह्मदेवांनी सृष्टीची निर्मिती केली, म्हणून हा दिवस सृष्टीच्या प्रारंभाचा मानला जातो. तसेच भगवान विष्णूंनी मत्स्य अवतार धारण करून शंखासुराचा वध केला, असेही मानले जाते. रामायणानुसार, भगवान श्रीरामांनी रावणाचा पराभव करून अयोध्येत पुनरागमन केले, त्या विजयाचे प्रतीक म्हणून गुढी उभारली गेली. तसेच शालिवाहन राजाने शत्रूंवर विजय मिळवून शके गणनेची सुरुवात याच दिवशी केली, अशी आख्यायिका सांगितली जाते. त्यामुळे गुढीपाडवा हा विजयाचा दिवस म्हणूनही ओळखला जातो.

गुढी उभारण्यामागील अर्थ

गुढी उभारताना बांबूच्या काठीवर नवीन वस्त्र (साडी किंवा कापड), चांदी किंवा पितळीचा कलश, कडूनिंबाची पाने, आंब्याची डहाळी, साखरेच्या गाठी आणि फुलांचा हार लावला जातो. यामागे अनेक अर्थ दडलेले आहेत:

• कडूनिंब – आरोग्याचे प्रतीक
• आंब्याची पाने – समृद्धी व शांततेचे प्रतीक
• साखरेच्या गाठी – गोडवा आणि आनंद
• कलश – विजय आणि यशाचे प्रतीक

गुढी ही घराच्या उजव्या बाजूस उभारली जाते, ज्यामुळे घरात सकारात्मक ऊर्जा आणि आनंद नांदतो, अशी श्रद्धा आहे.

सांस्कृतिक व सामाजिक महत्त्व

गुढीपाडवा हा केवळ धार्मिक सण नसून सामाजिक ऐक्य आणि संस्कृती जपणारा उत्सव आहे. या दिवशी घरांची स्वच्छता केली जाते, दारावर तोरण बांधले जाते आणि रंगोळ्यांनी घर सजवले जाते. कुटुंबातील सर्व सदस्य नवीन कपडे घालून एकत्र सण साजरा करतात. महिलांचा या सणात विशेष सहभाग असतो. त्या पारंपरिक वेशभूषेत पूजा करतात आणि कुटुंबाच्या सुख-समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात. तसेच कुटुंबातील लहान मुलांना या सणाचे महत्त्व सांगून परंपरेचे जतन केले जाते.

आरोग्यदृष्ट्या महत्त्व

आयुर्वेदानुसार गुढीपाडव्याच्या दिवशी कडूनिंबाची पाने खाण्याची परंपरा आहे. यामुळे शरीरातील विषारी द्रव्ये नष्ट होतात आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. उन्हाळ्याच्या सुरुवातीला आरोग्य राखण्यासाठी हा एक महत्त्वाचा उपाय मानला जातो.

आधुनिक काळातील महत्त्व

आजच्या धकाधकीच्या जीवनात गुढीपाडवा हा सण माणसाला नव्याने उभारी देणारा ठरतो. हा दिवस नवीन संकल्प करण्याचा, सकारात्मक विचार स्वीकारण्याचा आणि जीवनात प्रगती करण्याचा संदेश देतो. इंग्रजी नववर्षाच्या तुलनेत मराठी नववर्ष अधिक साधेपणाने, संस्कृतीनुसार आणि आरोग्यदायी पद्धतीने साजरे केले जाते. यात दिखावा नसून संस्कार, प्रेम, आदर आणि निसर्गाशी नाते जोडलेले आहे.

पर्यावरणपूरक संदेश

गुढीपाडव्याच्या निमित्ताने वृक्षारोपण करण्याचा संदेशही दिला जातो. प्रत्येकाने किमान एक तरी वृक्ष लावला, तर पर्यावरण संतुलन राखण्यास मोठी मदत होईल. यामुळे प्रदूषण कमी होऊन शुद्ध हवा आणि नैसर्गिक संतुलन टिकून राहील.गुढीपाडवा हा केवळ सण नसून नव्या सुरुवातीचा, सकारात्मकतेचा आणि विजयाचा प्रतीक आहे. या दिवशी प्रत्येकाने मनातील नकारात्मकता दूर करून नवीन संकल्प करावा आणि जीवनात आनंद, समाधान व यश प्राप्त करण्यासाठी प्रयत्न करावेत.

मराठी नववर्षाचा हा पहिला दिवस आपल्याला सांगतो – नवचैतन्याने पुढे चला, सकारात्मकतेने जगा आणि जीवनात यश मिळवा.

गुढीपाडव्याच्या सर्वांना हार्दिक शुभेच्छा!
जय हिंद!

लेखक : रमेश कृष्णराव लांजेवार (स्वतंत्र पत्रकार, नागपूर)

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज