धरण उशाला, कोरड घशाला : मोखाडा तालुक्यातील खोच गावात भीषण पाणीटंचाई, ग्रामस्थांचे हाल

दिव्य भारत बी एस एम न्यूज : गुरुवार : दिनांक : ९ एप्रिल २०२६

मोखाडा , (प्रतिनिधी : अशोक मालक ):-
पालघर जिल्ह्यातील आदिवासीबहुल मोखाडा तालुक्यातील खोच, धोंडमार्यांचीमेट ग्रामपंचायत अंतर्गत येणाऱ्या खोच गावात सध्या तीव्र पाणीटंचाईची गंभीर समस्या निर्माण झाली असून गावकऱ्यांचे दैनंदिन जीवन अक्षरशः विस्कळीत झाले आहे. उन्हाळ्याच्या झळा वाढत असताना गावातील सर्व विहिरी कोरड्या पडल्या आहेत. पिण्याच्या पाण्यासाठी ग्रामस्थांना मोठ्या हालअपेष्टा सहन कराव्या लागत असून “धरण उशाला, कोरड घशाला” अशी संतप्त प्रतिक्रिया ग्रामस्थांतून व्यक्त होत आहे.

खोच गाव परिसरात जलस्रोतांची संख्या मर्यादित आहे. गावातील मुख्य विहिरी, हापसे आणि बोअरवेल यांमधील पाणीपातळी झपाट्याने खाली गेल्यामुळे अनेक जलस्रोत पूर्णपणे आटले आहेत. परिणामी गावातील शेकडो कुटुंबांना दररोज पिण्याच्या पाण्यासाठी अनेक किलोमीटर पायपीट करावी लागत आहे. विशेषतः महिला, वृद्ध आणि लहान मुलांचे हाल अधिकच वाढले आहेत. गावातील महिलांना पहाटेपासूनच पाण्यासाठी रांगा लावाव्या लागत आहेत. काही ठिकाणी दोन ते तीन किलोमीटर अंतरावर जाऊन डोंगर उतारावरून किंवा ओढ्याच्या कडेला उरलेसुरले पाणी भरून आणावे लागत आहे. डोक्यावर हंडे घेऊन उन्हात चालत जाणाऱ्या महिलांचे दृश्य अत्यंत वेदनादायक आहे. दिवसातील मोठा वेळ पाणी आणण्यातच खर्च होत असल्याने घरकाम, शेती आणि मुलांच्या संगोपनावरही परिणाम होत आहे.

स्थानिक रहिवासी सांगतात की, गावाजवळ धरण असूनही गावाला पुरेसे पाणी मिळत नाही. शासनाच्या विविध जलयोजना कागदोपत्री असल्या तरी प्रत्यक्षात त्या गावापर्यंत पोहोचलेल्या नाहीत. पाणीपुरवठा योजनांचे पाइपलाइन जाळे अपुरे आहे, काही ठिकाणी यंत्रणा बंद पडलेली आहे, तर काही योजना अपूर्ण अवस्थेत आहेत. त्यामुळे गावकऱ्यांना शासनाच्या आश्वासनांवरच अवलंबून राहावे लागत आहे.ग्रामस्थांच्या मते, अनेक वेळा ग्रामपंचायत आणि संबंधित प्रशासनाकडे पाणीटंचाईबाबत निवेदने देण्यात आली आहेत. टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्याची मागणीही करण्यात आली; मात्र अद्याप नियमित टँकर सुरू करण्यात आलेले नाहीत. अधूनमधून येणारे टँकर अपुरे पडत असल्याने समस्या अधिक गंभीर बनली आहे.

खोच गावातील शाळकरी मुलांनाही या संकटाचा मोठा फटका बसत आहे. अनेक मुलांना शाळेत जाण्याऐवजी घरच्यांसोबत पाणी आणण्यासाठी जावे लागते. त्यामुळे त्यांच्या शिक्षणावर विपरीत परिणाम होत आहे. अंगणवाडी केंद्रे आणि शाळांमध्येही पिण्याच्या पाण्याचा तुटवडा जाणवत असून स्वच्छतेच्या समस्या निर्माण झाल्या आहेत.आरोग्याच्या दृष्टीनेही ही परिस्थिती धोकादायक ठरत आहे. दूषित किंवा अपुरे पाणी वापरल्यामुळे पोटाचे विकार, त्वचारोग आणि निर्जलीकरणाचा धोका वाढला आहे. आरोग्य विभागाने अद्याप कोणतीही विशेष उपाययोजना केलेली नसल्याची तक्रार ग्रामस्थांनी व्यक्त केली आहे. उन्हाळा वाढत असताना पाण्याचा प्रश्न अधिकच बिकट होणार असल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.

स्थानिक सामाजिक कार्यकर्त्यांनी प्रशासनावर नाराजी व्यक्त करत सांगितले की, आदिवासी भागातील पाणीप्रश्नांकडे सातत्याने दुर्लक्ष केले जाते. दरवर्षी उन्हाळ्यात हीच परिस्थिती उद्भवते; मात्र कायमस्वरूपी उपाययोजना केल्या जात नाहीत. जलसंधारण, पावसाचे पाणी साठवण, नव्या विहिरी, शाश्वत जलयोजना यांची अंमलबजावणी तातडीने होणे आवश्यक आहे.ग्रामपंचायत प्रशासनानेही परिस्थितीची गंभीर दखल घेतली असून वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे अहवाल पाठविण्यात आला असल्याचे सांगितले आहे. लवकरच टँकर सुरू करून तात्पुरती सोय केली जाईल, तसेच दीर्घकालीन उपाय म्हणून नवीन जलपुरवठा योजना प्रस्तावित करण्यात येणार असल्याची माहिती ग्रामपंचायतीकडून देण्यात आली. मात्र ग्रामस्थांना आता आश्वासनांपेक्षा प्रत्यक्ष कृतीची अपेक्षा आहे.

मोखाडा तालुक्यातील अनेक गावांमध्ये अशाच प्रकारे पाणीटंचाईचे संकट निर्माण होत असून खोच गावातील परिस्थिती त्याचे ज्वलंत उदाहरण ठरत आहे. एका बाजूला जलसंपन्न प्रकल्प आणि धरणे असून दुसऱ्या बाजूला पिण्याच्या पाण्यासाठी होणारी भटकंती ही प्रशासनाच्या नियोजनातील गंभीर विसंगती अधोरेखित करते. खोच गावातील नागरिकांनी शासनाला आवाहन केले आहे की, तातडीने नियमित टँकर सेवा सुरू करावी, बंद पडलेल्या जलयोजना दुरुस्त कराव्यात आणि कायमस्वरूपी पाणीपुरवठ्यासाठी ठोस निर्णय घ्यावेत. अन्यथा येत्या दिवसांत ग्रामस्थांना तीव्र आंदोलनाचा मार्ग स्वीकारावा लागेल, असा इशाराही त्यांनी दिला आहे.

उन्हाच्या तडाख्यात तहानलेले खोच गाव आज शासनाच्या मदतीची वाट पाहत आहे. पाण्याचा प्रत्येक थेंब मौल्यवान ठरत असताना, प्रशासनाने वेळीच हस्तक्षेप करून या गावाला दिलासा देणे ही काळाची गरज बनली आहे.

दिव्य भारत बी एस एम न्यूज : गुरुवार : दिनांक : ९ एप्रिल २०२६