आयआयटी कानपूर – एनवाययू टंडन स्कूल ऑफ इंजिनिअरिंगची भागीदारी : प्रयोगशाळेतून प्रत्यक्ष वापरापर्यंतचा प्रवास, तसेच अमेरिका–भारत सहकार्याला नवी चालना

दिव्य भारत बी एस एम न्यूज : बुधवार : दिनांक : २९ एप्रिल २०२६

नई दिल्ली: (प्रतिनिधी :झहूर हुसेन भट ):-

उन्नत तंत्रज्ञान क्षेत्रात विद्यापीठांमधील सहकार्य वाढत असताना, शैक्षणिक भागीदारी आता केवळ संशोधन निष्कर्षांपुरती मर्यादित न राहता त्या कल्पनांचे प्रत्यक्ष, उपयुक्त उपायांमध्ये रूपांतर किती प्रभावीपणे होते यावर अधिक भर देत आहेत.
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था कानपूर (IIT Kanpur) आणि न्यूयॉर्क विद्यापीठाच्या टंडन स्कूल ऑफ इंजिनिअरिंग (NYU Tandon) यांच्यातील सहकार्य या बदलाचे उत्तम उदाहरण आहे. सायबर सुरक्षा, जैवतंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), रोबोटिक्स आणि वायरलेस संप्रेषण यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये संयुक्त संशोधनाद्वारे ही भागीदारी पुढे जात आहे. “औपचारिक कराराच्या पहिल्याच वर्षात आम्ही सात संयुक्त संशोधन प्रकल्प सुरू केले—हे अत्यंत वेगवान आहे,” असे एनवाययू टंडनचे कार्यकारी डीन जुआन डी पाब्लो यांनी सांगितले. “IIT कानपूरमध्ये स्थापन केलेले Advanced Research Center या सहकार्याला स्थिर आधार देते. तसेच आमचा ड्युअल-डॉक्टरेट कार्यक्रम दोन्ही संस्थांशी जोडलेले संशोधक घडवत आहे.” या सहकार्याची सुरुवात 2016 मध्ये झाली, जेव्हा NYU टंडनची Cyber Security Awareness Week भारतात आयोजित करण्यात आली आणि IIT कानपूरने त्याचे आयोजन केले. यानंतर 2023 मध्ये महत्त्वाच्या क्षेत्रांतील संयुक्त संशोधनासाठी सामंजस्य करार (MoU) करण्यात आला.

पूरक ताकदींचे एकत्रीकरण:

ही भागीदारी दोन्ही संस्थांच्या पूरक क्षमतांवर आधारित आहे. IIT कानपूरचे संचालक प्रा. मणिंद्र अग्रवाल म्हणाले, “भारताकडे मोठ्या प्रमाणात अभियांत्रिकी कौशल्य आहे आणि कमी खर्चात जागतिक समस्यांचे समाधान विकसित करण्याची क्षमता आहे.”तर अमेरिकन विद्यापीठांकडे अत्याधुनिक संशोधन सुविधा आणि निधी उपलब्ध आहे—यामुळे ही भागीदारी अधिक प्रभावी ठरते.

प्रयोगशाळेतून प्रत्यक्ष वापरापर्यंत:

या सहकार्यांतर्गत अनेक महत्त्वाच्या तंत्रज्ञानांवर काम सुरू आहे. विशेषतः पुरवठा साखळी आणि जैववैद्यकीय क्षेत्रासाठी सुरक्षित प्रमाणीकरण प्रणाली विकसित केली जात आहे.यामध्ये बायोचिप आणि फिंगरप्रिंटिंग तंत्रज्ञानाचा वापर करून प्रत्येक वस्तूसाठी अद्वितीय ओळख निर्माण केली जाते.मशीन लर्निंगच्या मदतीने ही प्रणाली 95.8% अचूकता प्राप्त करते आणि आवाज (noise) असतानाही अचूक ओळख शक्य करते. यामुळे बनावट उत्पादनांवर नियंत्रण ठेवणे आणि संवेदनशील वैद्यकीय प्रक्रियांमध्ये विश्वासार्हता सुनिश्चित करणे शक्य होते.

वैद्यकीय संशोधनातील प्रगती:

या भागीदारीत कर्करोग उपचारासाठी नवीन मार्ग शोधण्यावरही भर दिला जात आहे. संशोधकांनी असे प्रोटीन विकसित करण्यावर काम सुरू केले आहे जे कर्करोग पेशींच्या वाढीस कारणीभूत सिग्नल थांबवू शकते.

अभियांत्रिकी आणि ऊर्जा क्षेत्रातील नवकल्पना:

वायरलेस पॉवर ट्रान्सफर आणि रेडिओ फ्रिक्वेन्सी आधारित तंत्रज्ञान विकसित करण्यावरही काम सुरू आहे. यामुळे सूक्ष्म बायोमेडिकल उपकरणांना अधिक कार्यक्षम पद्धतीने ऊर्जा पुरवठा शक्य होईल.

संशोधनाचे व्यावसायिकीकरण :

या सहकार्याची सर्वात मोठी वैशिष्ट्य म्हणजे संशोधनाचे प्रत्यक्ष वापर आणि व्यावसायिक स्वरूपात रूपांतर.उदाहरणार्थ, वायरलेस इलेक्ट्रिक वाहन चार्जिंग प्रणाली विकसित केली जात आहे, ज्यामध्ये उच्च सुरक्षा वैशिष्ट्ये समाविष्ट आहेत.तसेच बायोचिप प्रमाणीकरण तंत्रज्ञानासाठी अमेरिकेत पेटंट अर्जही दाखल करण्यात आला आहे.

अमेरिका–भारत सहकार्याला चालना:

दोन्ही संस्था या भागीदारीकडे व्यापक धोरणात्मक सहकार्याच्या दृष्टीने पाहतात. AI, रोबोटिक्स, क्वांटम संगणन, चिप डिझाइन, स्मार्ट सिटी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये पुढील सहकार्याची योजना आहे.“भारताकडे प्रतिभा आणि प्रमाण आहे, तर अमेरिकेकडे संशोधन पायाभूत सुविधा आणि जागतिक नेटवर्क आहे. दोन्ही देशांनी एकत्र काम केल्यास अधिक टिकाऊ आणि प्रभावी तांत्रिक क्षमता निर्माण होऊ शकते,” असे डि पाब्लो यांनी नमूद केले.

---

सौजन्य: SPAN मासिक

दिव्य भारत बी एस एम न्यूज : बुधवार : दिनांक : २९ एप्रिल २०२६