पुरोगामी विचारांचे ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ प्राचार्य सीताराम गोसावी यांचे निधन; मरणोत्तर देहदानातून दिला मानवतेचा प्रेरणादायी संदेश

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : रविवार : दिनांक : 28 जून 2026

अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळीतील सक्रिय कार्यकर्ते, फुले-शाहू-आंबेडकर विचारांचे खंदे पुरस्कर्ते आणि विद्यार्थिप्रिय प्राचार्य काळाच्या पडद्याआड

नाशिक रोड |( प्रतिनिधी : छाया लोखंडे) :-

शिक्षण, समाजप्रबोधन आणि पुरोगामी विचारांचा अखंड दीप प्रज्वलित ठेवणारे ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ, महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे सक्रिय कार्यकर्ते, फुले-शाहू-आंबेडकर यांच्या समतावादी विचारांचे खंदे पुरस्कर्ते तसेच आंतरजातीय विवाहाचे समर्थक प्राचार्य सीताराम गोसावी यांचे बारामती येथे अल्पशा आजाराने दुःखद निधन झाले. ते ७० वर्षांचे होते. त्यांच्या निधनाने शिक्षणक्षेत्र, सामाजिक चळवळी आणि पुरोगामी विचारसरणीवर विश्वास ठेवणाऱ्या असंख्य कार्यकर्त्यांमध्ये शोककळा पसरली आहे.आपल्या संपूर्ण आयुष्यात त्यांनी शिक्षणाला सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी माध्यम मानले. शिक्षक, प्राध्यापक आणि प्राचार्य या भूमिकेत कार्य करताना त्यांनी विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन, सामाजिक समता आणि मानवतावादी मूल्ये रुजविण्याचा सातत्याने प्रयत्न केला. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या इच्छेनुसार मरणोत्तर देहदान करण्यात आल्याने त्यांनी मृत्यूनंतरही समाजसेवेचा आदर्श कायम ठेवला.

रयत शिक्षण संस्थेतील उल्लेखनीय शैक्षणिक कारकीर्द

कर्मवीर भाऊराव पाटील यांच्या रयत शिक्षण संस्थेत प्राचार्य सीताराम गोसावी यांनी अनेक वर्षे अत्यंत समर्पित भावनेने सेवा बजावली. औंध, सोलापूर, शिरवळ, मलकापूर आणि पंढरपूर येथील विविध महाविद्यालयांमध्ये त्यांनी प्राचार्य म्हणून जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली.प्रशासकीय कौशल्य, शिस्तप्रियता, गुणवत्तापूर्ण शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांप्रती असलेली आत्मीयता यामुळे ते विद्यार्थ्यांमध्ये आणि सहकारी प्राध्यापकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय होते. त्यांनी महाविद्यालयीन परिसरात केवळ शैक्षणिक वातावरण निर्माण केले नाही, तर विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक जाणीव, वैज्ञानिक विचार आणि संविधानिक मूल्ये रुजविण्याचेही कार्य केले.

समाजप्रबोधनासाठी आयुष्यभर कार्य

महाविद्यालयीन जीवनापासूनच त्यांची सामाजिक चळवळींशी घट्ट नाळ जोडली गेली होती. राष्ट्र सेवा दल, महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती, मुस्लिम सत्यशोधक समाज अशा विविध पुरोगामी संघटनांमध्ये त्यांनी सक्रिय सहभाग नोंदविला.अंधश्रद्धा, जातीय भेदभाव, सामाजिक विषमता आणि धार्मिक कट्टरतेविरोधात त्यांनी सातत्याने जनजागृती केली. ग्रामीण भागातील व्याख्याने, युवक शिबिरे, सामाजिक संवाद, विचारपर परिसंवाद आणि प्रबोधनपर कार्यक्रमांच्या माध्यमातून त्यांनी वैज्ञानिक दृष्टिकोन समाजात रुजविण्यासाठी अविरत कार्य केले.फुले, शाहू आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांवर त्यांची निष्ठा होती. समता, बंधुता, सामाजिक न्याय आणि शिक्षणाचा प्रसार या मूल्यांसाठी त्यांनी आयुष्यभर संघर्ष केला.

विद्यार्थिप्रिय शिक्षक आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारे व्यक्तिमत्त्व

प्राचार्य गोसावी हे केवळ प्रशासक नव्हते, तर विद्यार्थ्यांचे मार्गदर्शक, प्रेरणास्थान आणि पालकवत शिक्षक होते. विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, वंचित आणि शोषित घटकांतील विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी त्यांनी अनेक उपक्रम राबविले.त्यांनी विद्यार्थ्यांना केवळ अभ्यासापुरते मर्यादित न ठेवता सामाजिक जबाबदारी, संविधानिक मूल्ये, मानवता आणि विवेकनिष्ठ विचारांची शिकवण दिली. अनेक विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात त्यांनी शिक्षणाची प्रेरणा निर्माण केली.त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वात साधेपणा, स्पष्टवक्तेपणा, अभ्यासू वृत्ती आणि समाजाप्रती असलेली प्रखर बांधिलकी यांचा सुंदर संगम होता. त्यामुळे शिक्षणक्षेत्रासोबतच सामाजिक क्षेत्रातही त्यांना विशेष मानाचे स्थान प्राप्त झाले.

विचार आणि कृतीचा आदर्श

प्राचार्य सीताराम गोसावी यांनी ज्या मूल्यांचा प्रचार केला, ती मूल्ये त्यांनी स्वतःच्या जीवनातही आचरणात आणली. आंतरजातीय विवाहाला त्यांनी नेहमीच पाठिंबा दिला. वैज्ञानिक दृष्टिकोन, विवेकवाद आणि सामाजिक समतेवर आधारित जीवनशैली त्यांनी स्वीकारली होती.समाजातील अंधश्रद्धा आणि रूढींना विरोध करताना त्यांनी संवाद, प्रबोधन आणि शिक्षणाचा मार्ग स्वीकारला. त्यामुळे ते केवळ विचारवंत नव्हते, तर कृतीशील समाजसुधारक म्हणूनही ओळखले जात होते.

मरणोत्तर देहदानातून दिला समाजसेवेचा संदेश

आपल्या इच्छेनुसार प्राचार्य गोसावी यांचे मरणोत्तर देहदान बारामती येथील शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालयात करण्यात आले. वैद्यकीय शिक्षण आणि संशोधनासाठी त्यांचा देह उपयोगात येणार असून त्यांनी मृत्यूनंतरही समाजोपयोगी कार्याचा आदर्श निर्माण केला आहे.देहदान हा वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि मानवतावादी मूल्यांचा सर्वोच्च संदेश मानला जातो. आयुष्यभर अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी कार्य करणाऱ्या प्राचार्य गोसावी यांनी आपल्या अखेरच्या इच्छेतूनही समाजाला विवेक, विज्ञाननिष्ठा आणि मानवसेवेचा संदेश दिला.

कुटुंबीयांवर दुःखाचा डोंगर

प्राचार्य सीताराम गोसावी यांच्या पश्चात कुटुंबीय, नातेवाईक, मित्रपरिवार आणि असंख्य विद्यार्थी असा मोठा परिवार आहे. बारामती येथील टी. सी. महाविद्यालयाच्या अधिष्ठाता प्रा. डॉ. सीमा गोसावी यांचे ते पती होते, तर माजी उपप्राचार्य प्रा. देविदास गिरी यांचे ते मोठे बंधू होते. त्यांच्या निधनामुळे कुटुंबीयांवर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.

सर्व स्तरांतून श्रद्धांजली

त्यांच्या निधनाची बातमी समजताच शिक्षणक्षेत्र, सामाजिक संस्था, अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळ, राष्ट्र सेवा दल तसेच विविध पुरोगामी संघटनांकडून शोक व्यक्त करण्यात आला. अनेकांनी त्यांना “विचारांचे दीपस्तंभ”, “विद्यार्थ्यांचे मार्गदर्शक”, “समाजप्रबोधनाचे योद्धा” आणि “मानवतावादी शिक्षक” अशा शब्दांत श्रद्धांजली अर्पण केली.प्राचार्य सीताराम गोसावी यांचे कार्य, त्यांची विचारसंपदा आणि समाजाप्रती असलेली निष्ठा पुढील पिढ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरणार आहे. शिक्षण, समता, विवेक आणि मानवतेचा संदेश देणारा हा विचारवंत आज आपल्यात नसला, तरी त्यांची शिकवण आणि कार्य समाजाच्या स्मरणात कायम राहील.

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : रविवार : दिनांक : 28 जून 2026