Divya Bharat BSM News : Sunday : Date : 23 August 2026 ! दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : रविवार : दिनांक : २३ ऑगस्ट २०२६ !

कोलकात्याच्या कलामंचावर आदिवासी कलेचा जागर; ढोल-पावरीच्या सप्तसुरांनी मंत्रमुग्ध झाले रसिक

सुरगाणा तालुक्यातील कलाकारांनी सादर केली डांगी, पावरी व बोहाडा मुखवटा नृत्याची अनोखी परंपरा; वारली चित्रशैलीलाही राष्ट्रीय व्यासपीठ

सुरगाणा, ( प्रतिनिधी : रतन चौधरी ):-
महाराष्ट्राच्या समृद्ध आदिवासी कला, संस्कृती आणि लोकपरंपरेचा अनोखा आविष्कार पश्चिम बंगालच्या कोलकाता शहरात पाहायला मिळाला. महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विभाग, नाशिक यांच्या माध्यमातून दि. २१ ते २३ ऑगस्ट २०२६ दरम्यान कोलकाता येथील सिटी सेंटर-२ येथे आयोजित हॅण्डलूम व हॅण्डिक्राफ्ट प्रदर्शनात महाराष्ट्रातील आदिवासी कलांना राष्ट्रीय व्यासपीठ मिळाले. सुरगाणा तालुक्यातील आदिवासी कलाकारांनी सादर केलेल्या ढोल-पावरीचे नृत्य, डांगी नृत्य आणि पिंपळसोंड येथील बोहाडा अर्थात भोवाडा सोंगी मुखवटा नृत्याने कोलकातावासीयांसह देशभरातून आलेल्या रसिकांचे लक्ष वेधून घेतले.या कलामंचावर महाराष्ट्रासह राजस्थान, पश्चिम बंगाल, ओडिशा, झारखंड आणि छत्तीसगड आदी राज्यांतील लोककलाकार, हस्तकला कारागीर आणि सांस्कृतिक पथकांनी सहभाग घेतला. विविध राज्यांच्या लोककला आणि संस्कृतीचा संगम या प्रदर्शनाच्या माध्यमातून अनुभवायला मिळाला. मात्र, सुरगाणा परिसरातून सादर करण्यात आलेले पावरी वादन आणि सोंगी मुखवट्यांचे बोहाडा नृत्य हे उपस्थितांसाठी विशेष आकर्षण ठरले.

ढोल-पावरीच्या तालावर रंगला आदिवासी संस्कृतीचा आविष्कार

सुरगाणा तालुका हा आदिवासी लोककला, नृत्य, वाद्यपरंपरा आणि सांस्कृतिक वारशासाठी ओळखला जातो. या भूमीतील पारंपरिक पावरी वाद्याला कोलकात्याच्या कलामंचावर सादरीकरणाची संधी मिळाल्याने कलाकारांमध्ये उत्साहाचे वातावरण निर्माण झाले होते.श्रीभुवन चिंचपाडा येथील आदिवासी सांस्कृतिक कलापथकाने डांगी नृत्य, ढोल-पावरी नृत्य आणि पारंपरिक लोककलेचे सादरीकरण केले. ढोलाच्या तालावर पावरीच्या सुरांची साथ आणि त्यावर कलाकारांनी केलेल्या पारंपरिक नृत्याने वातावरण भारावून गेले. आदिवासी जीवनशैली, निसर्गाशी असलेले नाते, समूहभावना आणि उत्सवप्रियता या नृत्यांमधून प्रभावीपणे मांडण्यात आली.कोलकात्यातील प्रेक्षकांसाठी महाराष्ट्रातील ही लोककला नवीन अनुभव ठरली. कलाकारांच्या सादरीकरणाला रसिकांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला. पारंपरिक वाद्ये आणि नृत्यशैली यांचे जतन करून ती देशाच्या विविध भागांत पोहोचविण्याची गरज या कार्यक्रमातून अधोरेखित झाली.

सोंगी मुखवट्यांनी वेधले रसिकांचे लक्ष

सुरगाणा तालुक्यातील पिंपळसोंड येथील बोहाडा अर्थात भोवाडा सोंगी मुखवटा नृत्य हे या कार्यक्रमाचे विशेष आकर्षण ठरले. आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक लोकनाट्य आणि मुखवटा कलेचा हा समृद्ध वारसा आहे. विविध व्यक्तिरेखा, रंगीबेरंगी मुखवटे, पारंपरिक वेशभूषा आणि नृत्याच्या माध्यमातून कथा व लोकपरंपरा सादर करण्याची ही कला पिढ्यान्‌पिढ्या जपली जात आहे.पिंपळसोंड येथील कलाकारांनी सादर केलेल्या सोंगी मुखवट्यांनी कोलकात्यातील रसिकांचे विशेष लक्ष वेधून घेतले. ग्रामीण आणि गावकुसातील ही पारंपरिक कला आता राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पोहोचत असल्याचे या निमित्ताने दिसून आले.

वारली चित्रशैलीचीही राष्ट्रीय स्तरावर ओळख

कार्यक्रमात पालघर जिल्ह्यातील डहाणू-गंजाड परिसरातील वारली चित्रशैलीचे प्रतिनिधित्व करण्यात आले. आदिवासी जीवन, निसर्ग, शेती, सण-उत्सव, विवाह सोहळे आणि दैनंदिन जीवनातील विविध प्रसंग साध्या भूमितीय आकृत्यांच्या माध्यमातून मांडणारी वारली कला जगभरात प्रसिद्ध आहे.गणपत दुमाडा यांनी वारली चित्रशैलीचे प्रतिनिधित्व केले. पारंपरिक कलाविष्कारासोबतच आदिवासी कलाकारांच्या हस्तकौशल्याला बाजारपेठ आणि राष्ट्रीय व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने अशा प्रदर्शनांचे महत्त्व मोठे आहे.

सुरगाण्याच्या कलाकारांचा उत्स्फूर्त सहभाग

कोलकाता येथील या कलामंचावर सुरगाणा तालुक्यातील अनेक कलाकारांनी उत्साहाने सहभाग घेतला. पावरी वादनासाठी गणपत चौधरी, काशिनाथ चौधरी, हरी चौधरी, सुनील बंगाळ, परशराम बंगाळ, काशिनाथ बंगाळ, हेमंत बंगाळ, हरी बंगाळ, बबन गावित आणि शिवाजी महाले यांनी सहभाग नोंदविला.तसेच भारती भोये, तुळशा राऊत, वसंती महाले, कविता बंगाळ आणि यशोदा बंगाळ या कलाकारांनीही पारंपरिक सांस्कृतिक सादरीकरणात सहभाग घेतला. बोहाडा कलापथकाचे रतन चौधरी आणि हर्षाली चौधरी यांनीही आपल्या कलेचे सादरीकरण केले.या कलाकारांच्या सादरीकरणातून सुरगाणा परिसरातील आदिवासी लोकजीवन, परंपरा आणि सांस्कृतिक वैभवाची ओळख देशभरातील रसिकांना झाली.

गावकुसातील कला आता राष्ट्रीय व्यासपीठावर

आदिवासी कलाकारांची कला ही केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून ती त्यांच्या इतिहासाची, जीवनपद्धतीची आणि सामाजिक स्मृतीची ओळख आहे. अनेक वर्षांपासून गावकुसात आणि स्थानिक उत्सवांमध्ये सादर होणारी ही कला आता विविध राज्यांतील सांस्कृतिक महोत्सव आणि राष्ट्रीय प्रदर्शनांमध्ये पोहोचत आहे.महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ (MTDC) आणि महाराष्ट्र पर्यटन विभागाच्या सहकार्याने आदिवासी कलाकारांना मिळत असलेले हे व्यासपीठ त्यांच्या कलाकौशल्याला नवी दिशा देणारे ठरत आहे. अशा उपक्रमांमुळे कलाकारांना केवळ सन्मानच मिळत नाही, तर त्यांच्या कलेला बाजारपेठ, रोजगाराच्या संधी आणि व्यापक ओळख मिळण्यास मदत होत आहे.महाराष्ट्राची लोकधारा, लोककला, हस्तकला, पारंपरिक पेहराव, खाद्यसंस्कृती आणि आदिवासी जीवनपद्धती देशाच्या विविध भागांत पोहोचविण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य या माध्यमातून होत आहे.

कला संवर्धनासाठी स्थानिक कार्यकर्त्यांचे प्रयत्न :

आदिवासी पारंपरिक कला आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन व संवर्धन करण्यासाठी स्थानिक पातळीवरही विविध व्यक्ती सातत्याने प्रयत्न करीत आहेत. सामाजिक कार्यकर्ते देविदास कामडी, रतन चौधरी, लक्ष्मण बंगाळ, काशिनाथ बंगाळ आणि सुमनदास आदींच्या प्रयत्नांतून आदिवासी कला नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचे काम सुरू आहे.पारंपरिक कला केवळ जतन करून ठेवण्याऐवजी कलाकारांना तिच्या माध्यमातून रोजगार आणि आर्थिक स्थैर्य मिळावे, यासाठी पर्यटनाशी या कलेची सांगड घालणे आवश्यक आहे. आदिवासी हस्तकला आणि लोककलांच्या माध्यमातून ग्रामीण पर्यटनाला चालना मिळू शकते. त्यामुळे कलाकारांच्या आर्थिक सक्षमीकरणाबरोबरच महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक पर्यटनालाही मोठी संधी निर्माण होऊ शकते.

आत्मनिर्भरतेच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल :

कोलकाता येथील प्रदर्शनामुळे आदिवासी कलाकारांच्या कलेला मिळालेले व्यासपीठ हे सांस्कृतिक देवाणघेवाणीपुरते मर्यादित नसून रोजगार, सन्मान, आर्थिक स्वावलंबन आणि राष्ट्रीय ओळख मिळवून देणारे महत्त्वाचे पाऊल ठरत आहे.गावातील पारंपरिक कलाकारांना राज्याच्या विविध भागांबरोबरच देशभरातील सांस्कृतिक मंचांवर संधी मिळाल्यास त्यांच्या कलेचे दस्तऐवजीकरण, संवर्धन आणि व्यावसायिक विकास होऊ शकतो. नव्या पिढीनेही या कलेत रस घेतला तर अनेक शतकांची सांस्कृतिक परंपरा पुढे नेण्यास मदत होईल.कोलकाता येथील सिटी सेंटर-२ मध्ये घुमलेले ढोल-पावरीचे सूर आणि सोंगी मुखवट्यांच्या माध्यमातून साकारलेले बोहाडा नृत्य यामुळे सुरगाण्याच्या आदिवासी संस्कृतीने पश्चिम बंगालच्या कलामंचावर आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. महाराष्ट्राच्या आदिवासी कला आणि संस्कृतीचा हा जागर भविष्यात देशातील तसेच आंतरराष्ट्रीय सांस्कृतिक व्यासपीठांवर अधिक व्यापक स्वरूपात पोहोचेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

फोटो : कोलकाता येथील सिटी सेंटर-२ येथे आयोजित हॅण्डलूम व हॅण्डिक्राफ्ट प्रदर्शनातील कलामंचावर पारंपरिक डांगी, ढोल-पावरी व बोहाडा नृत्य सादर करताना सुरगाणा-चिंचपाडा येथील आदिवासी कलाकार.

Divya Bharat BSM News : Sunday : Date : 23 August 2026 ! दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : रविवार : दिनांक : २३ ऑगस्ट २०२६ !