दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : मंगळवार , दिनांक : 29 सप्टेंबर 2026

”रानभाज्यांच्या समृद्ध वारशातून निरोगी आरोग्याचा संदेश; रावळगाव महाविद्यालयात ‘रानभाज्या महोत्सव’ उत्साहात

टाकळा, आंबाडी, करटोली, घोळभाजी, माठ, चिवळ, गुळवेल, चुका, तांदुळजा, सुरण आदी रानभाज्यांचे प्रदर्शन; विद्यार्थ्यांनी संशोधनातून जाणून घेतले औषधी व पोषणमूल्य

रावळगाव | प्रतिनिधी

श्री स्वामी समर्थ विद्याप्रसारक मंडळाच्या कला, वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय, रावळगाव येथे वनस्पतीशास्त्र विभागाच्या वतीने ‘रानभाज्या महोत्सवा’चे उत्साहात आयोजन करण्यात आले. पारंपरिक आहारपद्धतीतील महत्त्वपूर्ण घटक असलेल्या आणि बदलत्या जीवनशैलीमुळे हळूहळू दुर्लक्षित होत चाललेल्या रानभाज्यांचे पोषणमूल्य, औषधी गुणधर्म आणि पर्यावरणीय महत्त्व नव्या पिढीपर्यंत पोहोचविणे हा या महोत्सवाचा प्रमुख उद्देश होता.या महोत्सवाचे उद्घाटन संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष सुरेश दादाजी वाघ यांच्या हस्ते झाले. कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. प्रल्हाद वाय. व्याळीज होते. यावेळी वनस्पतीशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. कावेरी जाधव, प्राध्यापक, विद्यार्थी आणि महाविद्यालयातील विविध विभागांचे प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.

पारंपरिक रानभाज्यांच्या संवर्धनाचा उपक्रम

आजच्या आधुनिक आणि धावपळीच्या जीवनशैलीत बाजारपेठेत सहज उपलब्ध होणाऱ्या भाज्यांना प्राधान्य दिले जात असताना ग्रामीण व आदिवासी भागातील पारंपरिक रानभाज्यांचा वापर मात्र कमी होत चालला आहे. अनेक रानभाज्या पावसाळ्यात नैसर्गिकरीत्या उगवतात आणि स्थानिक लोकांच्या आहाराचा महत्त्वाचा भाग राहिल्या आहेत.याच पार्श्वभूमीवर विद्यार्थ्यांना आपल्या परिसरातील जैवविविधता, पारंपरिक खाद्यसंस्कृती आणि वनस्पतींचे महत्त्व समजावे, तसेच या ज्ञानाचे दस्तऐवजीकरण व्हावे, या उद्देशाने महोत्सवाचे आयोजन करण्यात आले.कसमादे परिसरातील पावसाळ्यात नैसर्गिकरीत्या उगवणाऱ्या विविध रानभाज्यांची विद्यार्थ्यांनी माहिती संकलित केली. टाकळा, आंबाडी, करटोली, घोळभाजी, कवठ, माठ, चिवळ, गुळवेल, चुका, तांदुळजा, सुरण यांसह विविध रानभाज्यांची ओळख, त्यांचे स्थानिक उपयोग, उपलब्धता, आहारातील महत्त्व आणि पारंपरिक वापर याबाबत माहिती संकलित करून ती प्रदर्शनाच्या माध्यमातून सादर करण्यात आली.

रानभाज्यांच्या पदार्थांचे आकर्षक प्रदर्शन

महोत्सवाचे विशेष आकर्षण म्हणजे विविध रानभाज्यांपासून तयार करण्यात आलेल्या पारंपरिक तसेच आधुनिक पदार्थांचे प्रदर्शन. विद्यार्थ्यांनी रानभाज्यांचा आहारात कशा प्रकारे समावेश करता येतो, याची विविध उदाहरणे प्रत्यक्ष पदार्थांच्या माध्यमातून सादर केली.रानभाज्यांपासून तयार होणारे विविध खाद्यपदार्थ, त्यांची पारंपरिक पद्धतीने केली जाणारी पाककृती आणि आधुनिक आहारशैलीशी त्यांची सांगड कशी घालता येईल, याची माहिती विद्यार्थ्यांनी उपस्थितांना दिली.या प्रदर्शनामुळे विद्यार्थ्यांसह उपस्थितांना आपल्या परिसरात सहज उपलब्ध होणाऱ्या अनेक वनस्पतींची नव्याने ओळख झाली. केवळ अन्न म्हणून नव्हे, तर जैवविविधतेचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणून रानभाज्यांकडे पाहण्याची दृष्टी या उपक्रमातून निर्माण झाली.

‘रानभाज्या म्हणजे निरोगी आरोग्याचा उत्तम खजिना’ – सुरेश दादाजी वाघ

उद्घाटनप्रसंगी मार्गदर्शन करताना संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष सुरेश दादाजी वाघ यांनी रानभाज्यांच्या महत्त्वावर प्रकाश टाकला.ते म्हणाले की, “रानभाज्या म्हणजे निरोगी आरोग्याचा उत्तम खजिना आहे. बदलत्या जीवनशैलीमुळे आपल्या पारंपरिक आहारपद्धतीपासून आपण दूर जात आहोत. त्यामुळे आपल्या परिसरात उपलब्ध असलेल्या रानभाज्यांची प्रत्येकाने ओळख करून घेणे आणि त्यांच्या योग्य वापराबाबत माहिती करून घेणे आवश्यक आहे.”आजच्या धावपळीच्या जीवनात संतुलित आहाराला विशेष महत्त्व आहे. स्थानिक पातळीवर उपलब्ध असलेल्या पारंपरिक खाद्यपदार्थांचे महत्त्व समजून घेऊन त्यांचा आहारात योग्य प्रकारे समावेश करण्याची गरज असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.

रानभाज्यांतून आरोग्यासोबत रोजगाराची संधी – प्राचार्य डॉ. व्याळीज

अध्यक्षीय मनोगत व्यक्त करताना महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. प्रल्हाद वाय. व्याळीज यांनी विद्यार्थ्यांनी पारंपरिक ज्ञान आणि आधुनिक विज्ञान यांची सांगड घालण्याची गरज व्यक्त केली.ते म्हणाले की, सुदृढ आरोग्यासाठी संतुलित आहार महत्त्वाचा असून, पारंपरिक रानभाज्यांविषयीचे ज्ञान पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविणे आवश्यक आहे. रानभाज्यांचे केवळ आहारातील महत्त्व लक्षात न घेता त्यांच्याकडे स्थानिक रोजगार आणि जोडधंद्याच्या दृष्टीनेही पाहण्याची गरज आहे.रानभाज्यांचे योग्य संकलन, स्वच्छता, प्रक्रिया, मूल्यवर्धन, पॅकिंग आणि बाजारपेठ उपलब्ध करून दिल्यास ग्रामीण भागातील नागरिकांना रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी अशा विषयांचा अभ्यास केवळ पाठ्यपुस्तकापुरता मर्यादित न ठेवता प्रत्यक्ष जीवनाशी जोडावा, असे आवाहन त्यांनी केले.

विद्यार्थ्यांचा संशोधनात्मक सहभाग

या महोत्सवाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांचा संशोधनात्मक सहभाग. विद्यार्थ्यांनी विविध रानभाज्यांची माहिती संकलित करताना त्यांची ओळख, स्थानिक नाव, उपलब्धता, पारंपरिक उपयोग, आहारातील स्थान आणि लोकजीवनाशी असलेला संबंध यांचा अभ्यास केला.वनस्पतीशास्त्र विषयातील संकल्पना प्रत्यक्ष अनुभवातून समजून घेण्यासाठी अशा उपक्रमांचे महत्त्व मोठे आहे. वर्गातील सैद्धांतिक ज्ञानाला प्रत्यक्ष परिसरातील वनस्पती आणि जैवविविधतेशी जोडण्याची संधी विद्यार्थ्यांना या महोत्सवातून मिळाली.या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये निरीक्षण, माहिती संकलन, संशोधन, सादरीकरण आणि संवादकौशल्य विकसित होण्यास मदत झाली. तसेच आपल्या परिसरातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संवर्धन करण्याची जाणीव निर्माण झाली.

पारंपरिक ज्ञान जतन करण्याचा संदेश

रानभाज्यांविषयीचे ज्ञान अनेकदा पिढ्यान्‌पिढ्या मौखिक स्वरूपात पुढे आलेले असते. स्थानिक समाज, शेतकरी आणि ग्रामीण कुटुंबांमध्ये या वनस्पतींच्या वापराबाबत पारंपरिक माहिती आढळते. मात्र आधुनिक जीवनशैलीमुळे हे ज्ञान हळूहळू कमी होण्याची शक्यता आहे.अशा परिस्थितीत महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांनी रानभाज्यांविषयी माहिती संकलित करून ती शैक्षणिक उपक्रमाच्या माध्यमातून मांडणे हे पारंपरिक ज्ञानाच्या जतनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल ठरते.

महोत्सवाच्या यशस्वी आयोजनासाठी विशेष प्रयत्न

महोत्सवाचे सूत्रसंचालन विद्यार्थिनी प्रियांका पगार यांनी केले. प्रास्ताविक वनस्पतीशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. कावेरी जाधव यांनी केले. त्यांनी महोत्सवाच्या आयोजनामागील उद्देश, रानभाज्यांचे महत्त्व आणि विद्यार्थ्यांच्या सहभागाची भूमिका स्पष्ट केली.कार्यक्रमाच्या शेवटी विद्यार्थिनी निकिता गवळी यांनी उपस्थितांचे आभार मानले.महोत्सवाच्या यशस्वी आयोजनासाठी वनस्पतीशास्त्र विभागातील वैशाली आहिरे, भाग्यश्री सूर्यवंशी, ऋतुजा भामरे, भाग्यश्री कापडणीस, पायल भुसारे, स्नेहल देशमुख, पृथ्वीराज राजपूत आणि प्रसाद बच्छाव यांनी विशेष परिश्रम घेतले. विभागातील विद्यार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने सहभागी होत प्रदर्शन यशस्वी केले.

उपक्रमाचे संस्थेकडून कौतुक

वनस्पतीशास्त्र विभागाच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेल्या या अभिनव उपक्रमाचे संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष सुरेश दादाजी वाघ, संस्थेच्या सचिव वैशाली वाघ तसेच महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. प्रल्हाद वाय. व्याळीज यांनी कौतुक केले.विद्यार्थ्यांनी रानभाज्यांसारख्या स्थानिक आणि पारंपरिक विषयाचा शैक्षणिक दृष्टिकोनातून अभ्यास करून त्याचे प्रदर्शन घडवून आणल्याबद्दल त्यांनी विभागाचे अभिनंदन केले. भविष्यातही विद्यार्थ्यांच्या ज्ञानात आणि कौशल्यात भर घालणारे अशा प्रकारचे उपक्रम सातत्याने राबविण्यात यावेत, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली.

निसर्ग, आरोग्य आणि रोजगाराची सांगड

रावळगाव महाविद्यालयातील रानभाज्या महोत्सवाने पारंपरिक खाद्यसंस्कृती, वनस्पतीशास्त्र, आरोग्य आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था या सर्व बाबींना एकत्र जोडण्याचा प्रयत्न केला. रानभाज्यांकडे केवळ पावसाळ्यात उपलब्ध होणारे खाद्य म्हणून न पाहता त्यांचे पोषणमूल्य, पारंपरिक ज्ञान, जैवविविधतेतील स्थान आणि स्थानिक रोजगारनिर्मितीतील संभाव्य योगदान समजून घेण्याचा संदेश या महोत्सवातून देण्यात आला.विद्यार्थ्यांनी घेतलेला पुढाकार आणि वनस्पतीशास्त्र विभागाने केलेले नियोजन यामुळे हा महोत्सव ज्ञानवर्धक आणि जनजागृतीपर उपक्रम ठरला. स्थानिक नैसर्गिक संपत्तीची ओळख करून देत तिच्या संवर्धनाची जाणीव निर्माण करणाऱ्या या उपक्रमाचे परिसरातून कौतुक होत आहे. : रानभाज्या महोत्सवात रानभाज्यांची व त्यापासून तयार करण्यात आलेल्या पदार्थांची पाहणी करताना संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष मा. श्री. सुरेश दादाजी वाघ, महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉ. प्रल्हाद वाय. व्याळीज, वनस्पतीशास्त्र विभागप्रमुख प्रा. कावेरी जाधव यांच्यासह उपस्थित प्राध्यापक व विद्यार्थी.

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : मंगळवार , दिनांक : 29 सप्टेंबर 2026