दमदार अभिनयाचा ‘नटसम्राट’ हरपला! ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांचे ७५व्या वर्षी निधन
गोव्यातील निवासस्थानी हृदयविकाराच्या तीव्र झटक्याने निधन; मराठी-हिंदी चित्रपटसृष्टीवर शोककळा

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 9 ऑक्टोबर 2026

मुंबई, (प्रतिनिधी : डॉ. भागवत महाले ):-८ ऑक्टोबर २०२६ :
भारतीय चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयाने, प्रभावी संवादफेकीने आणि वास्तववादी व्यक्तिरेखांनी प्रेक्षकांच्या मनावर अढळ ठसा उमटविणारे ज्येष्ठ अभिनेते, दिग्दर्शक आणि सामाजिक कार्यकर्ते नाना पाटेकर यांचे वयाच्या ७५व्या वर्षी निधन झाले. गुरुवार, ८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी गोव्यातील डोना पाउला येथील निवासस्थानी त्यांची प्रकृती अचानक बिघडली. त्यांना रुग्णालयात दाखल करण्यात आले; मात्र वैद्यकीय प्रयत्नांनंतरही त्यांचे प्राण वाचवता आले नाहीत. त्यांच्या निधनाची माहिती त्यांचे पुत्र मल्हार पाटेकर यांनीही दिल्याचे वृत्त आहे. नाना पाटेकर यांच्या निधनाचे वृत्त समोर येताच मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीसह देशभरातील चाहत्यांमध्ये शोककळा पसरली. आपल्या अभिनयातून सामान्य माणसाच्या भावविश्वाला आवाज देणारा आणि पडद्यावर व्यक्तिरेखांना जिवंत करणारा एक असामान्य कलाकार काळाच्या पडद्याआड गेल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
गोव्यात अखेरचा श्वास ,:मिळालेल्या वृत्तांनुसार, नाना पाटेकर यांना गुरुवारी पहाटे छातीत तीव्र वेदना जाणवत असल्याची माहिती समोर आली. त्यानंतर वैद्यकीय पथक त्यांच्या गोव्यातील निवासस्थानी पोहोचले. तेथे ते बेशुद्ध अवस्थेत आढळले. त्यांना तातडीने मणिपाल रुग्णालयात नेण्यात आले. डॉक्टरांनी त्यांना वाचविण्यासाठी प्रयत्न केले; सुमारे ४५ मिनिटे पुनरुज्जीवनाचे प्रयत्न करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. अखेर पहाटे सुमारे ५.२० वाजता त्यांना मृत घोषित करण्यात आले. रुग्णालयाशी संबंधित वृत्तांनुसार मृत्यूचे कारण कार्डियाक अरेस्ट असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
त्यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्रात तसेच देशभरातून श्रद्धांजलीचा वर्षाव होत आहे. महाराष्ट्र सरकारकडून त्यांच्या अंत्यसंस्काराबाबत पूर्ण शासकीय इतमामाची घोषणा करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. पुण्यातील त्यांच्या फार्महाऊसवर अंत्यसंस्कार होणार असल्याची माहितीही समोर आली आहे.
संघर्षातून उभे राहिले व्यक्तिमत्त्व :नाना पाटेकर यांचे मूळ नाव विश्वनाथ पाटेकर. महाराष्ट्रात जन्मलेल्या नाना पाटेकर यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात रंगभूमीपासून केली. अभिनयाची आवड, निरीक्षणशक्ती आणि जीवनातील संघर्ष यामुळे त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला वेगळी धार मिळाली.लहानपणीच्या संघर्षाचा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर मोठा प्रभाव पडला. अत्यंत साध्या परिस्थितीतून पुढे येत त्यांनी अभिनयाच्या क्षेत्रात स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. त्यांच्या जीवनप्रवासात मेहनत, जिद्द, स्वाभिमान आणि वास्तवाशी जोडलेली संवेदनशीलता हे गुण प्रकर्षाने दिसून येतात.
‘गमन’पासून रुपेरी पडद्यावर प्रवेश :नाना पाटेकर यांनी १९७८ मध्ये आलेल्या ‘गमन’ या हिंदी चित्रपटातून चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला. त्यानंतर त्यांनी विविध प्रकारच्या भूमिका साकारत आपली अभिनयक्षमता सिद्ध केली. व्यावसायिक चित्रपटांबरोबरच वास्तववादी आणि सामाजिक आशय असलेल्या चित्रपटांमध्येही त्यांनी प्रभावी भूमिका केल्या.‘परिंदा’, ‘क्रांतिवीर’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘अब तक छप्पन’, ‘वेलकम’, ‘अपहरण’, ‘राजनीती’ यांसारख्या अनेक चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या स्मरणात राहिल्या. त्यांच्या अभिनयात केवळ संवाद नव्हता, तर चेहऱ्यावरील भाव, आवाजातील चढ-उतार आणि देहबोलीच्या माध्यमातून व्यक्तिरेखेचे भावविश्व व्यक्त करण्याची ताकद होती.
‘क्रांतिवीर’ने मिळवून दिली वेगळी ओळख :नाना पाटेकर यांच्या कारकिर्दीतील ‘क्रांतिवीर’ हा महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. या चित्रपटातील त्यांच्या भूमिकेने त्यांना प्रचंड लोकप्रियता मिळवून दिली. सामाजिक प्रश्न, भ्रष्टाचार, सामान्य माणसाचा संघर्ष आणि व्यवस्थेविरोधातील अस्वस्थता यांसारख्या विषयांना त्यांनी आपल्या अभिनयातून प्रभावीपणे मांडले.त्यांची संवादफेक ही त्यांच्या अभिनयाची विशेष ओळख बनली. संवाद म्हणताना आवाजातील तीव्रता, शब्दांमागील भावना आणि चेहऱ्यावरील हावभाव यामुळे त्यांच्या भूमिका प्रेक्षकांच्या मनात घर करून राहिल्या.
राष्ट्रीय पुरस्कार आणि पद्मश्रीचा सन्मान :नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाला राष्ट्रीय स्तरावरही मोठी दाद मिळाली. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार मिळाले. भारतीय चित्रपटसृष्टीतील त्यांच्या योगदानाची दखल घेत त्यांना पद्मश्री या देशातील महत्त्वाच्या नागरी सन्मानाने गौरविण्यात आले.मराठी आणि हिंदी अशा दोन्ही भाषांमधील चित्रपटसृष्टीत त्यांनी आपली स्वतंत्र छाप निर्माण केली. गंभीर, विनोदी, सामाजिक तसेच संघर्षमय व्यक्तिरेखा साकारताना त्यांच्या अभिनयातील वैविध्य सातत्याने दिसून आले.
‘नटसम्राट’मधील अभिनय अविस्मरणीय :मराठी चित्रपट ‘नटसम्राट’ मधील त्यांची भूमिका त्यांच्या कारकिर्दीतील विशेष उल्लेखनीय कामगिरी ठरली. रंगभूमीवर आयुष्य घालवलेल्या कलाकाराच्या भावनिक संघर्षाचे चित्रण त्यांनी अत्यंत प्रभावीपणे केले. या भूमिकेमुळे त्यांच्या अभिनयातील संवेदनशील आणि भावनिक बाजू पुन्हा एकदा प्रेक्षकांसमोर आली.नाना पाटेकर हे केवळ लोकप्रिय कलाकार नव्हते; ते अभिनयाच्या माध्यमातून सामाजिक वास्तव मांडणारे कलाकार म्हणूनही ओळखले जात होते.
सामाजिक कार्याचीही मोठी ओळख :नाना पाटेकर यांनी अभिनयाबरोबरच सामाजिक क्षेत्रातही काम केले. शेतकरी, ग्रामीण भाग, दुष्काळग्रस्त कुटुंबे आणि गरजू नागरिकांच्या प्रश्नांबाबत त्यांनी सातत्याने भूमिका मांडली. ‘नाम फाउंडेशन’च्या माध्यमातून त्यांनी महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील विविध सामाजिक उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतला. शेतकरी आणि ग्रामीण समाजाच्या प्रश्नांबाबत त्यांनी जनजागृती करण्याचा प्रयत्न केला.त्यांचे राहणीमान साधे होते. प्रसिद्धीच्या झगमगाटापासून तुलनेने दूर राहून काम करण्याची त्यांची शैली त्यांच्या चाहत्यांना भावत असे. त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील साधेपणा आणि स्पष्टवक्तेपणा यामुळे ते इतर कलाकारांपेक्षा वेगळे ठरत होते.
मराठी मनाचा लाडका कलाकार :नाना पाटेकर यांचे मराठी प्रेक्षकांशी असलेले नाते अत्यंत जिव्हाळ्याचे होते. मराठी रंगभूमी, मराठी चित्रपट आणि हिंदी चित्रपटसृष्टी अशा विविध माध्यमांमध्ये त्यांनी काम केले. त्यांच्या आवाजाला आणि अभिनयशैलीला स्वतंत्र ओळख मिळाली होती.पडद्यावर कठोर, आक्रमक किंवा संघर्ष करणारी भूमिका साकारणारा हा कलाकार प्रत्यक्ष आयुष्यात संवेदनशील आणि सामाजिक प्रश्नांबाबत जागरूक होता, अशी त्यांची सार्वजनिक प्रतिमा होती.
एक पर्व संपले :नाना पाटेकर यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एका प्रभावी पर्वाचा अंत झाला आहे. त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा, त्यांची संवादफेक, अभिनयातील तीव्रता आणि सामाजिक बांधिलकी यामुळे ते कायम स्मरणात राहतील.त्यांचे निधन ही केवळ एका अभिनेत्याची हानी नसून मराठी रंगभूमी, मराठी चित्रपटसृष्टी आणि भारतीय सिनेमासाठी मोठी पोकळी निर्माण करणारी घटना आहे. जवळपास पाच दशकांच्या कारकिर्दीत त्यांनी असंख्य व्यक्तिरेखा साकारल्या आणि अभिनयाची स्वतःची स्वतंत्र शैली निर्माण केली.नाना पाटेकर यांचे शरीर आज आपल्यात नसले, तरी त्यांच्या भूमिका, संवाद, विचार आणि सामाजिक कार्याच्या आठवणी पुढील अनेक पिढ्यांना प्रेरणा देत राहतील भारतीय चित्रपटसृष्टीतील या असामान्य कलाकाराला.

‘दिव्य भारत बीएसएम न्यूज’कडून भावपूर्ण श्रद्धांजली.

— भावपूर्ण श्रद्धांजली —
मुख्य संपादक : डॉ. भागवत महाले

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 9 ऑक्टोबर 2026