गाव तिथे दूध डेअरी! सुरगाणा तालुक्यात दुग्ध व्यवसायाला मिळणार नवी दिशा

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 9 ऑक्टोबर 2026

पहिल्या टप्प्यात १ नोव्हेंबरपासून दूध संकलन सुरू; गारमाळसह विविध गावांमध्ये संकलन केंद्रे उभारण्याच्या हालचालींना वेग

सुरगाणा, प्रतिनिधी :रतन चौधरी वृत्तसेवा) :
शेतीला प्रभावी जोडधंदा म्हणून दुग्ध व्यवसायाकडे शेतकऱ्यांनी वळावे, ग्रामीण भागातील कुटुंबांना नियमित उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध व्हावे आणि स्थानिक पातळीवर दूध संकलनाची सक्षम व्यवस्था उभी राहावी, या उद्देशाने सुरगाणा तालुक्यात दूध डेअरी व दूध संकलन केंद्रे सुरू करण्याच्या हालचालींना वेग आला आहे. “गाव तिथे दूध डेअरी आणि दूध संकलन केंद्र” या संकल्पनेतून तालुक्यात टप्प्याटप्प्याने दूध संकलन व्यवस्था उभारण्यात येणार असल्याची माहिती गुजरातमधील अलिपूर येथील वसुंधरा दूध डेअरीचे संचालक कनिया पटेल यांनी दिली.गारमाळ येथे शेतकरी व महिलांसाठी दुग्ध व्यवसाय मार्गदर्शन कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यशाळेत कनिया पटेल यांनी दुग्ध व्यवसायाच्या विविध पैलूंवर सविस्तर मार्गदर्शन केले. यामध्ये दूध संकलनाची पद्धत, दुधाची गुणवत्ता, दूध साठवणूक, वाहतूक व्यवस्था, दूध खरेदी-विक्री, पशुखाद्य व्यवस्थापन, दुधाळ जनावरांची देखभाल, योग्य जनावरांची निवड, दूध उत्पादन वाढविण्याच्या पद्धती तसेच दुग्ध व्यवसायाचे आर्थिक नियोजन याबाबत शेतकऱ्यांना माहिती देण्यात आली.सुरगाणा तालुक्यातील अनेक शेतकरी अल्पभूधारक असून शेतीच्या उत्पन्नावर त्यांचे आर्थिक नियोजन अवलंबून असते. पावसावर आधारित शेती, हवामानातील बदल, बाजारभावातील चढ-उतार आणि उत्पादन खर्च यामुळे शेतकऱ्यांसमोर अनेक आर्थिक आव्हाने असतात. अशा परिस्थितीत दुग्ध व्यवसाय हा शेतकऱ्यांना दररोज किंवा नियमित स्वरूपात उत्पन्न मिळवून देणारा पूरक व्यवसाय ठरू शकतो. त्यामुळे शेतीसोबत दुग्ध व्यवसायाला चालना देण्यासाठी हा उपक्रम महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.राष्ट्रवादी काँग्रेस पार्टीचे तालुका अध्यक्ष राजेंद्र पवार यांच्या प्रयत्नातून सुरगाणा तालुक्यात विविध ठिकाणी दूध डेअरी व दूध संकलन केंद्रे सुरू करण्यासाठी पुढाकार घेण्यात आला आहे. त्याच अनुषंगाने गुजरातमधील अलिपूर येथील वसुंधरा दूध डेअरीचे संचालक कनिया पटेल यांनी तालुक्यातील विविध गाव व परिसरांची प्रत्यक्ष पाहणी केली. या पाहणीदरम्यान गारमाळ, बनपाडा, लाडगाव, गाळबारी, जामुनपाडा, जामनेमाळ आणि बिवळ परिसरातील शेतकरी, ग्रामस्थ व स्थानिक पदाधिकाऱ्यांशी चर्चा करण्यात आली.या परिसरातील शेतकऱ्यांकडून दूध संकलन करण्यासाठी स्थानिक पातळीवर समित्यांची स्थापना करण्यात आली आहे. येत्या १ नोव्हेंबर २०२६ पासून पहिल्या टप्प्यात दूध संकलन सुरू करण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे. त्यानंतर शेतकऱ्यांचा प्रतिसाद, दूध उत्पादन आणि उपलब्धतेनुसार अन्य गावांमध्येही संकलन केंद्रांचा विस्तार करण्यात येणार आहे.दूध संकलन केंद्र गावाच्या जवळ उपलब्ध झाल्यामुळे शेतकऱ्यांना दूध विक्रीसाठी दूरवर जाण्याची गरज कमी होणार आहे. दूध संकलनाची नियमित व्यवस्था झाल्यास शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनाला बाजारपेठ मिळण्यास मदत होईल. त्याचबरोबर दूधाची गुणवत्ता, संकलनाची वेळ, वाहतूक आणि विक्री यामध्ये शिस्तबद्ध व्यवस्था निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे.

महिलांसाठीही आर्थिक संधी

दुग्ध व्यवसायामध्ये महिलांचा सहभाग मोठ्या प्रमाणावर असतो. जनावरांची देखभाल, पशुखाद्य देणे, दूध काढणे, गोठ्याची स्वच्छता आणि दूध संकलनासाठी तयार करणे यासारख्या अनेक कामांमध्ये ग्रामीण महिला महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे गावपातळीवर दूध संकलन केंद्रे सुरू झाल्यास महिला शेतकरी आणि बचतगटांनाही आर्थिक उत्पन्न वाढविण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते.दुग्ध व्यवसाय हा केवळ दूध विक्रीपुरता मर्यादित न राहता त्यातून पशुपालन, पशुखाद्य, शेणखत, सेंद्रिय शेती आणि इतर पूरक उपक्रमांनाही चालना मिळू शकते. स्थानिक पातळीवर पशुपालन वाढल्यास गावातील आर्थिक व्यवहारांना गती मिळण्यास मदत होईल. युवकांनीही आधुनिक पद्धतीने दुग्ध व्यवसायाकडे व्यावसायिक दृष्टिकोनातून पाहण्याची गरज यावेळी व्यक्त करण्यात आली.

गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनावर भर

दूध व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी केवळ जनावरांची संख्या वाढविणे पुरेसे नसून गुणवत्तापूर्ण दूध उत्पादनावर भर देणे आवश्यक आहे. योग्य दुधाळ जनावरांची निवड, संतुलित पशुखाद्य, स्वच्छ पाणी, नियमित लसीकरण, पशुवैद्यकीय सेवा, गोठ्याची स्वच्छता आणि जनावरांची योग्य देखभाल या बाबी महत्त्वाच्या आहेत. शेतकऱ्यांनी या सर्व बाबींची काळजी घेतल्यास दूध उत्पादन वाढविण्याबरोबरच व्यवसायातून मिळणारे उत्पन्नही वाढू शकते.कनिया पटेल यांनी शेतकऱ्यांना दूध व्यवसायाकडे पारंपरिक पूरक व्यवसाय म्हणून न पाहता नियोजनबद्ध आणि व्यावसायिक पद्धतीने पाहण्याचे आवाहन केले. दूध संकलनाची नियमित व्यवस्था, योग्य दर, बाजारपेठेशी जोडणी आणि शेतकऱ्यांना आवश्यक मार्गदर्शन मिळाल्यास तालुक्यात दुग्ध व्यवसायाचा विस्तार होण्यास मोठी मदत होऊ शकते.

गावागावांत संकलन व्यवस्था उभारण्याचा प्रयत्न

सुरगाणा तालुक्यातील भौगोलिक परिस्थिती आणि गावांची विखुरलेली रचना लक्षात घेता गावाजवळ दूध संकलन केंद्र उपलब्ध होणे शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे. त्यामुळे टप्प्याटप्प्याने विविध गावांमध्ये दूध संकलन व्यवस्था उभारण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. पहिल्या टप्प्यात निवडलेल्या गावांमध्ये संकलन सुरू केल्यानंतर भविष्यात अन्य भागांमध्येही त्याचा विस्तार करण्याचे नियोजन आहे.दुग्ध व्यवसायाला बाजारपेठेची जोड मिळाल्यास शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात नियमितता येण्यास मदत होऊ शकते. शेतीतील हंगामी उत्पन्नाबरोबर दूध विक्रीतून मिळणारे उत्पन्न कुटुंबाच्या दैनंदिन गरजा भागविण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते. त्यामुळे हा उपक्रम ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी देणारा ठरण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

पाहणीदरम्यान मोठ्या संख्येने शेतकरी उपस्थित

दूध डेअरी व संकलन केंद्रांच्या नियोजनासाठी झालेल्या पाहणीदरम्यान तालुका दूध डेअरीचे समन्वयक सुरेश जाधव, मालगव्हाणचे सरपंच योगेश ठाकरे, सरपंच अनिता पवार, हेमलता भुसारे, सरपंच हिराजी चौधरी, हेमंत भुसारे, मनोहर थोरात, पंडित कामडी, परशराम कामडी, शाम पवार, सुरेश थविल, सुभाष थविल, लाडगावचे उपसरपंच कैलास भोये, खंडू वाघमारे, यशवंत वाघमारे, सोनीराम गवळी, गंगाराम गवळी, हिरामन गावित, एकनाथ पवार, सुरेश पवार, मधुकर निपुंगळे, काशीनाथ गवळी, पोलीस पाटील मधुकर चौधरी, वसंत बागुल, चंदर बागुल, जगदीश चौधरी यांच्यासह मोठ्या संख्येने महिला व शेतकरी उपस्थित होते.सुरगाणा तालुक्यात दुग्ध व्यवसायाला चालना मिळाल्यास ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना शेतीसोबत नियमित उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध होण्यास मदत होईल. गावपातळीवर दूध संकलन केंद्रे उभी राहिल्यास शेतकऱ्यांना स्थानिक बाजारपेठ मिळण्याबरोबरच महिलांच्या आर्थिक सहभागालाही प्रोत्साहन मिळण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे १ नोव्हेंबरपासून सुरू होणाऱ्या पहिल्या टप्प्यातील दूध संकलनाकडे तालुक्यातील शेतकरी आणि महिलांचे लक्ष लागले आहे.

गारमाळ येथे आयोजित दूध डेअरी मार्गदर्शन कार्यशाळेत सहभागी महिला व शेतकरी.

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शुक्रवार , दिनांक 9 ऑक्टोबर 2026