गांधी सप्ताहानिमित्त विद्यापीठातर्फे मूक-बधिर विद्यार्थ्यांसाठी विशेष चित्रकला स्पर्धा!

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शनिवार , दिनांक 10 ऑक्टोबर 2026

७५ विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग; ‘स्वच्छ भारत आणि गांधीजी’, ‘गांधीजींच्या चष्म्यातून भारत’ आणि ‘मोहनदास ते महात्मा’ या विषयांतून गांधीविचारांचे रंगचित्रण

जळगाव, (प्रतिनिधी) :प्रा. मोईन शेख

महात्मा गांधी यांच्या विचारांचा प्रसार, त्यांच्या कार्याची विद्यार्थ्यांना ओळख आणि विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन देण्याच्या उद्देशाने कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातील विचारधारा प्रशाळेअंतर्गत महात्मा गांधी अध्ययन व संशोधन केंद्रातर्फे गांधी सप्ताह–२०२६ निमित्त मूक-बधिर विद्यार्थ्यांसाठी विशेष चित्रकला स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले. रूशिल मल्टीपर्पज फाऊंडेशन आणि अपंग सेवा मंडळ संचलित मूक-बधिर विद्यालय, जळगाव येथील विद्यार्थ्यांसाठी आयोजित या स्पर्धेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला. एकूण ७५ विद्यार्थ्यांनी सहभाग नोंदवत आपल्या कल्पनाशक्तीला आणि कलात्मक अभिव्यक्तीला रंगांच्या माध्यमातून वाट मोकळी करून दिली.महात्मा गांधी यांच्या जीवनकार्याचा परिचय केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरता मर्यादित न ठेवता तो विद्यार्थ्यांच्या मनात रुजावा, त्यांच्या विचारांमधील स्वच्छता, सत्य, अहिंसा, साधेपणा आणि सामाजिक समानता यांसारखी मूल्ये विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचावीत, हा या उपक्रमामागील प्रमुख हेतू होता. त्याचबरोबर मूक-बधिर विद्यार्थ्यांनाही आपल्या कलागुणांचे प्रदर्शन करण्यासाठी योग्य व्यासपीठ मिळावे आणि त्यांच्यातील सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन मिळावे, यासाठी या विशेष स्पर्धेचे आयोजन करण्यात आले.

७५ विद्यार्थ्यांचा उत्स्फूर्त सहभाग

या चित्रकला स्पर्धेत ७५ मूक-बधिर विद्यार्थ्यांनी उत्साहाने सहभाग घेतला. विद्यार्थ्यांनी आपल्या कल्पनाशक्तीचा वापर करून विविध विषयांवर चित्रे साकारली. रंग, रेषा, आकार आणि प्रतीकांच्या माध्यमातून त्यांनी महात्मा गांधी यांच्या विचारांचे दर्शन घडविण्याचा प्रयत्न केला. प्रत्येक विद्यार्थ्याची चित्रकृती ही त्याच्या कल्पनाशक्तीची, निरीक्षणशक्तीची आणि भावविश्वाची अभिव्यक्ती ठरली.स्पर्धेसाठी विद्यार्थ्यांना ‘स्वच्छ भारत आणि गांधीजी’, ‘गांधीजींच्या चष्म्यातून भारत’ आणि ‘मोहनदास ते महात्मा’ असे तीन विषय देण्यात आले होते. या विषयांच्या माध्यमातून गांधीजींच्या जीवनातील विविध पैलू, त्यांच्या विचारांची आजच्या काळातील उपयुक्तता आणि राष्ट्रनिर्मितीतील त्यांच्या योगदानाची ओळख विद्यार्थ्यांना करून देण्यात आली.चित्रकलेसारख्या माध्यमातून विचार व्यक्त करण्याची संधी मिळाल्याने विद्यार्थ्यांना आपल्या भावना आणि कल्पना प्रभावीपणे मांडता आल्या. भाषिक संवादाच्या पारंपरिक मर्यादांपलीकडे जाऊन कला ही अभिव्यक्तीचे सामर्थ्यवान माध्यम ठरू शकते, याची प्रचिती या उपक्रमातून आली.

‘स्वच्छ भारत आणि गांधीजी’ या विषयातून स्वच्छतेचा संदेश

‘स्वच्छ भारत आणि गांधीजी’ या विषयातून स्वच्छतेविषयीची जागरूकता आणि सार्वजनिक स्वच्छतेचे महत्त्व अधोरेखित करण्याची संधी विद्यार्थ्यांना मिळाली. महात्मा गांधी यांनी स्वच्छतेला आपल्या जीवनात महत्त्वाचे स्थान दिले होते. स्वच्छ परिसर, आरोग्यदायी जीवनशैली आणि सार्वजनिक ठिकाणांची स्वच्छता ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे, हा विचार या विषयाशी जोडलेला आहे.विद्यार्थ्यांनी चित्रांच्या माध्यमातून स्वच्छतेचे महत्त्व, परिसर स्वच्छ ठेवण्याची आवश्यकता आणि समाजातील प्रत्येक व्यक्तीच्या सहभागाची गरज यांसारख्या संकल्पना मांडण्याचा प्रयत्न केला. स्वच्छतेविषयीची जाणीव बालवयापासून निर्माण झाली, तर भविष्यात जबाबदार नागरिक घडण्यास मदत होते. त्यामुळे या विषयाला सामाजिक आणि शैक्षणिक महत्त्व प्राप्त झाले.

‘गांधीजींच्या चष्म्यातून भारत’ : देशाकडे पाहण्याचा नवा दृष्टिकोन

‘गांधीजींच्या चष्म्यातून भारत’ हा विषय विद्यार्थ्यांना भारताकडे एका वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहण्याची संधी देणारा होता. गांधीजींच्या विचारांमध्ये सामान्य माणूस, ग्रामीण जीवन, सामाजिक सलोखा, समानता आणि सर्वांच्या सहभागातून होणारा विकास यांना विशेष महत्त्व होते. त्यांच्या दृष्टिकोनातून भारत समजून घेणे म्हणजे देशातील विविध सामाजिक घटकांच्या गरजा आणि अपेक्षा जाणून घेण्याचा प्रयत्न होय.या विषयाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना देशाची विविधता, सामाजिक एकोपा आणि नागरिकांची जबाबदारी यांसारख्या संकल्पनांवर कलात्मक पद्धतीने विचार करण्याची संधी मिळाली. चित्रकलेच्या माध्यमातून व्यक्त केलेले विचार विद्यार्थ्यांच्या संवेदनशीलतेचे आणि सामाजिक जाणीवेचे दर्शन घडविणारे ठरले.

‘मोहनदास ते महात्मा’ : संघर्षातून घडलेल्या नेतृत्वाची ओळख

‘मोहनदास ते महात्मा’ या विषयातून महात्मा गांधी यांच्या जीवनप्रवासाची ओळख करून देण्यात आली. मोहनदास करमचंद गांधी यांचा सत्य, अहिंसा आणि शांततामय मार्गावरील विश्वास त्यांच्या सार्वजनिक जीवनाचा महत्त्वाचा आधार ठरला. या मूल्यांच्या बळावर त्यांनी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.गांधीजींच्या जीवनातील परिवर्तन, त्यांची तत्त्वनिष्ठा आणि समाजासाठी कार्य करण्याची प्रेरणा या विषयातून विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. व्यक्तीच्या विचारांतून आणि कृतीतून समाजात परिवर्तन घडू शकते, हा संदेश अशा शैक्षणिक उपक्रमांमधून प्रभावीपणे देता येतो.

समावेशक शिक्षण आणि समान संधींचा आदर्श

मूक-बधिर विद्यार्थ्यांसाठी विशेष चित्रकला स्पर्धेचे आयोजन हे समावेशक शिक्षणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल ठरले. प्रत्येक विद्यार्थ्यामध्ये काही ना काही विशेष क्षमता असते. त्या क्षमतेला ओळखून तिच्या विकासासाठी आवश्यक संधी उपलब्ध करून देणे ही शैक्षणिक संस्थांची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांना विविध स्पर्धा, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि सर्जनशील उपक्रमांमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळाल्यास त्यांचा आत्मविश्वास वाढण्यास मदत होते. अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना स्वतःची प्रतिभा व्यक्त करता येते, तसेच समाजातील इतर घटकांनाही त्यांच्या क्षमतांची ओळख होते.चित्रकला ही भाषा, श्रवणक्षमता किंवा बोलण्याच्या क्षमतेवर अवलंबून नसलेली अभिव्यक्तीची प्रभावी कला आहे. रंग आणि रेषांच्या साहाय्याने विद्यार्थी आपल्या मनातील विचार मांडू शकतात. त्यामुळे या स्पर्धेने विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्याबरोबरच समान संधी आणि सामाजिक समावेशकतेचा संदेशही दिला.

मान्यवरांची उपस्थिती; परीक्षक आणि समन्वयकांचे योगदान

या कार्यक्रमाच्या वेळी महात्मा गांधी अध्ययन व संशोधन केंद्राचे विभागप्रमुख डॉ. उमेश गोगडीया तसेच संबंधित दोन्ही विद्यालयांचे मुख्याध्यापक उपस्थित होते. त्यांनी या उपक्रमाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना मिळालेल्या कलात्मक संधीचे महत्त्व अधोरेखित केले.

चित्रकला स्पर्धेचे परीक्षक म्हणून श्री. शिवम हुजूरबजार आणि श्रीमती निशात अब्दुल रज्जाक यांनी काम पाहिले. स्पर्धेचे समन्वयक म्हणून प्रा. मोईन शेख यांनी जबाबदारी पार पाडली, तर प्रा. योगेश माळी यांनी सूत्रसंचालन केले. स्पर्धेचे नियोजन, विद्यार्थ्यांचा सहभाग आणि उपक्रमाची यशस्वी अंमलबजावणी यामध्ये संबंधितांचे योगदान महत्त्वाचे ठरले.

या स्पर्धेच्या आयोजनासाठी विचारधारा प्रशाळेचे संचालक प्रा. म. सु. पगारे यांचे मार्गदर्शन लाभले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली महात्मा गांधी अध्ययन व संशोधन केंद्राने गांधी सप्ताहाच्या निमित्ताने विद्यार्थ्यांसाठी अर्थपूर्ण आणि समाजाभिमुख उपक्रमाचे आयोजन केले.

गांधीविचारांचा प्रसार आणि कलागुणांना प्रोत्साहन

महात्मा गांधी यांचे विचार आजच्या काळातही सामाजिक जीवन, नागरिकांची जबाबदारी, स्वच्छता, शांतता आणि समानता यांसारख्या विषयांसाठी मार्गदर्शक ठरतात. हे विचार विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठी व्याख्याने, चर्चासत्रे, निबंधलेखन आणि चित्रकला यांसारख्या विविध उपक्रमांचा उपयोग होऊ शकतो. चित्रकलेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना विचार समजून घेण्याबरोबरच स्वतःच्या कल्पनांना आकार देण्याची संधी मिळते.गांधी सप्ताह–२०२६ निमित्त आयोजित या स्पर्धेने गांधीजींच्या विचारांचा परिचय आणि विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना प्रोत्साहन या दोन्ही उद्दिष्टांना एकत्र आणले. विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांच्या सहभागामुळे या उपक्रमाला समावेशकतेची विशेष जोड मिळाली.एकूणच, कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातील महात्मा गांधी अध्ययन व संशोधन केंद्रातर्फे आयोजित चित्रकला स्पर्धा ही गांधीविचारांचा प्रसार, सर्जनशीलतेला प्रोत्साहन आणि समान संधींची जाणीव निर्माण करणारी ठरली. ७५ मूक-बधिर विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून कला ही संवादाची प्रभावी भाषा असल्याचे अधोरेखित झाले. अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांच्या सुप्त कलागुणांना वाव मिळण्याबरोबरच सामाजिक समावेशकता आणि संवेदनशीलतेची मूल्ये अधिक बळकट होण्यास मदत होते.

— दिव्य भारत बीएसएम न्यूज

दिव्य भारत बीएसएम न्यूज : शनिवार , दिनांक 10 ऑक्टोबर 2026